Номи писарона
Номҳо бо ҳарфи "Р"
51
1

– Р –

РАВШАНБОНУ روشنبانو бонуи дурахшон («ФНЭ»); Зани зебо ва нуронӣ.

РАВШАНДУХТ روَشندخت духтари дурахшон («ФНЭ»); духтари моҳрӯ ва нуронӣ.

РАЗИШО رزیشاниг. разиш; номест барои занон ва бонувон.

РАЗИЯ а. رضیه муаннаси разӣ; хушнудкардашуда, писандида («ФНЭ»).

РАЙҲОН а. ریحان 1. гиёҳи хӯшбӯи бӯиданӣ ва хӯрданӣ, нозбӯ, сипарғам («Муъин», «Фарҳехта», «Дурҷ», «Амид», «Fиёс»);

       Райҳон, ки диҳад-т, чун ҳаме ту

       Райҳон нашиносӣ аз муғелон. (Носири Хусрав)

 

       Эй сабо, гар ба ҷавонони чаман боз расӣ,

       Хидмати мо бирасон сарву гулу райҳонро. (Ҳофиз)

2. шароби соф, хушбӯи сабзранг («ФЗТ»); гоҳе маҷ. ба маънии шароб ояд («Fиёс»);

       Барги нишот нест дар ин тира хокдон,

       Райҳон зи хоки гарм бувад ин сафолро. (Соиби Табрезӣ)

3. яке аз хутути исломӣ («ФНЭ»).

РАЙҲОНА а. ریهان1. дастаи райҳон («ФНЭ», «Муъин», «Амид», «Фарҳехта»);

2. Райҳона бинти Зайд – яке аз ду сарияи паёмбар (с) («ФНЭ»).

РАМЗИЯ رمزیه аз вожаи рамз – сухани пӯшидамаъно, имо, ишорат.

РАСО رسا 1. болиғ («Фарҳехта», «Амид», «Нозим», «Анҷу­маноро», «Муъин»).

2. расанда, восилшаванда, ноилшаванда («ФЗТ», «Фарҳехта», «Дурҷ», «Нозим», «Деҳхудо»); расанда ба чизе, восил («Онандроҷ»);

       Ашкам расост, аз таҳи дил мекунад дуо,

       Дар хилвати висоли ту роҳи сухан мабод. (Асир)

3. дароз, баланд («ФЗТ», «Фарҳехта»);

       Расотар бошад аз сарви гулистон дуди оҳи ман,

       Зи тавқи қумриён баргаштатар бахти сиёҳи ман.

(Шавкати Бухороӣ)

4. тундҳуш, сареъулинтиқол («Муъин», «Деҳхудо», «Фарҳехта»); бисёр тезфаҳм («Амид», «Нозим»);

5. лоиқ, қобил («Фарҳехта», «Амид»); ҳунарманд ва коромӯз ва қобил ва лоиқ ва корсоз («Нозим»); лоиқ ва қобил («Муъин») («Деҳхудо»);

6. бовуқуф («Нозим», «Деҳхудо», «Фарҳехта»);

7. комил ва ин маҷоз аст («Баҳори Аҷам», «Анҷуманоро», «Ф.Низом»);

       Мекунад гул зи дару боми ту кайфияти ноз,

       Бодаи ҳусни ту хуш файзи расое дорад.

(Мулло Абулбаракоти Мунир)

       Ҷои тараҳҳум аст ба дилҳои дардманд,

       К-аз оҳи ошиқон шаби зулмат расотар аст. (Соиб)

8. ёбанда, воҷид;

9. ҳосил («Нозим-ул-атиббо», «Деҳхудо»);

10. кофӣ, вофӣ, басанда («Деҳхудо»);

11. бисёр ва вофир ва касир («Шуурӣ»); фаровон («Нозим», «Деҳхудо»);

РАФОАТ а. رفاعت 1. баландӣ, дараҷаи олӣ; 2. осудагӣ, хушӣ.

РАХШАНДА رخشنده дурахшон, тобон, равшан, мунаввар («ФЗТ»); фурӯзанда, дурахшанда, фурӯзон («ФНЭ», «Муъин», «Ф.Ҷомӣ»); рахшон, партавандоз («Деҳхудо»); рӯшноидиҳанда;

       Бипарварда будам танашро ба ноз

       Ба рахшанда рӯзу шабони дароз.(Абулқосим Фирдавсӣ)

 

       Шабе равшан, аз рӯз рахшандатар,

       Маҳе з-офтобе дурахшандатар.(Низомии Ганҷавӣ)

РАЪНО а. رعنا ба он хотир номи духтар Раъно ниҳанд, то ӯ чун гул зебо ва шукуфон бошад; маънии он дар луғатҳо: 1. зебо, хушрӯй, латиф, хушнамо, дилкаш («ФЗТ); зариф ва дилрабо («Нозим», «Деҳхудо»); хушандом, хубандом, хушгил («ФНЭ»); базеб, хубсурат, соҳибҷамол («Ф.Ҷомӣ», «Ф.Шоҳнома»);

       Фарзона ризои нафси раъно накунад,

       То хира нагардаду таманно накунад.

       Ибриқ ар об то ба гардан накунӣ,

       Берун шудан аз лӯла тақозо накунад. (Саъдии Шерозӣ)

2. рост, баланд, хушқаду қомат «Ф.Ҷомӣ», «Амид»); дар арабӣ ба маънии рашиқулқад наёмадааст, вале дар миёни омма дар форсӣ маъмул аст; дар тадовули форсӣ: расоқад, болобаланд, мавзун, чунонки аз қомат ва қад ва боло, хушқаду боло, хушқадду қомат, некӯқомат(«Деҳхудо»);

       Азизаш буд бар сар соягустар,

       Ниҳоле буд раъно, сояпарвар. (Абдурраҳмони Ҷомӣ)

3. озод аз кор ва шуғл («Деҳхудо»);

4. хиромон («Нозим», «Деҳхудо»);

       Сабо, ба лутф бигӯ он ғизоли раъноро,

       Ки сар ба кӯҳу биёбон ту додаӣ моро. (Ҳофиз)

5. номи гуле, ки аз андарун сурх ва аз берун зард бошад («Fиёс»).

РОҲАТ а. راحت 1. шодмонӣ («Мунтаҳо»); осоиш ва сурур, ки ба ҳусули яқин ҳодис шавад («Онандроҷ»); ором («Fиёс»); истироҳат («Муъин», «Фарҳехта»); осойидан («Вожаҳои сара»); фароғат («Ф.Ҷомӣ»).

       Роҳати рӯҳ аз азоби ҷаҳл дар илм аст, аз он-к

       Ҷуз ба илм аз ҷони кас райҳони роҳат нашкуфид.

(Носири Хусрав)

       Гӯянд, раҳо кунаш, ки ёре бадхӯст,

       Хубиш наярзад ба дуруштӣ, ки дар ӯст.

       Биллаҳ, бигузоред миёни ману дӯст,

       Неку баду ранҷу роҳат аз дӯст накӯст. (Саъдӣ)

2. кафи даст («Fиёс», «Мунтахаб»).

РОҲИЛ а. راحل номи духтари Добон – ҳамсари Яъқуб (а) ва модари Юсуф (а) ки баъди таваллуд кардани фарзанди дувумаш (Бинёмин) бимурд.

РОҲИЛА а. راحله кӯчкунанда, кӯчфармо, кӯчанда, реҳлаткунанда; ном барои занон аст.

РУХСОР // РУХСОРА رخسار//رخساره ном аст бонувонро; 1. як бари рӯй, гуна («ФЗТ»); рӯй, симо, чеҳра, сурат, ораз («ФНЭ», «Муъин», «Фарҳехта», «Дурҷ», «Ф.Ҷомӣ»); гуна, ки ба арабӣ хад гӯянд, вале аз касрати истеъмол ба маънии рӯй (тамоми чеҳра) низ меояд («Деҳхудо»);

       Гар наёрад ба забон сӯзи ту чун шамъ Камол,

       Худ гувоҳ аст бар ӯ гунаи рухсораи ман. (Камол)

 

       Боғи ҳуснат тоза шуд аз дидаи гирёни ман,

       Чашми ман оби дигар дод он гули рухсорро. (Ҳилолӣ)

2. дурахшон, дурахшанда, равшан;

       Ин риши ту сахт зуд бармеояд,

       Гарчи на мурод буд, бармеояд.

       Бар оташи рухсори ту дилҳои кабоб

       Азбаски бисӯхт, дуд бармеояд. (Саъдии Шерозӣ)

РУХШОН رخشان тобон ва равшан («Мунтахаб»); рахшон, дурахшон.

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(1)
Рачабали 2019-07-23, 08:50
Манои ном
Посух
Шарҳ