НОМИ ПИСАРОНА
Номномаи Исломӣ | Номҳои писарона бо ҳарфи "Б"
885
2

Б –

 

БАВИШ بویش қазову қадар; қисмати азалӣ.

БАДРИДДИН а. بدرالدین касе, ки дар кори дин комил бошад, диндори комил.

БАДРОМ بدرام 1. хушу хуррам ва ороста («Дурҷ», «Бурҳон», «Ғиёс», «Анҷуманоро», «Онандроҷ»); хурраму ороста ва некӯ («Шарафнома», «Фарҳанги Сурурӣ», «Деҳхудо»); ороста бо зебу зинат, дилкушо («ФЗТ», «ФНЭ», «Фарҳехта»); 

2. хурсанд, шод («Ф.Шоҳнома»);

3. хуш ва беҳтар («Fиёс»);

4. маҷлисе бошад хурраму дилкушо ва некӯ чун боғу хона ва ҷои хуб ва ҳар чӣ бад-ин монад («Туҳфат-ул-аҳбоб»); маҷлиси дилкушо ва ҷои осоишу ором («Бурҳон», «Ҳафт қулзум», «Фарҳанги Сурурӣ»); ҷойи ором чун боғу хона ва маҷлис («Шарафнома»);

5. ҳамеша ва мудом («ФНЭ», «Бурҳон», «Анҷуманоро», Ҳафт қулзум); ҷовид («Анҷуманоро», «Деҳхудо»).

БАЁЗ а. بیاض 1. сафедӣ (кайфияти ранги сафед) («ФЗТ»); сапедӣ, сафед («Вожаҳои сара», «Фарҳехта», «Дурҷ», «Амид», «Муъин», «Мунтаҳо», «Нозим», «Деҳхудо»);

2. маҷ. покизагӣ.

3. китобчаи дуо («Дурҷ»); китоби дуо («Муъин»);

4. китобчае, ки дар он матлаби судманд баён кунанд, дафтари бағалӣ («Дурҷ»);

5. китобчаи сафеди нонавишта («Нозим», «Деҳхудо»);

6. дурахшандагӣ, тобиш («Деҳхудо»); 

БАЗМОРО بزم آرا ороишдиҳандаи базм, он ки базмро метафсонад; хушрӯй, зеби базм («ФЗТ»); базморой, он кӣ орояндаи маҷлиси айш ва меҳмонист («Нозим»); маҷлисоро, орояндаи базм («Деҳхудо»); он кӣ маҷлиси айшу меҳмониро оройиш мекунад, базмороянда («Амид», «Дурҷ»). 

БАРЗИН برزین 1. оташ («Бурҳон», «Анҷуманоро», «Fиёс», «Онандроҷ»); нор («Бурҳон», «Деҳхудо», «Дурҷ»); 

2. меҳри боланда («Зебоном»);

3. номи чандин қаҳрамон аз «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ («ФЗТ»); 

4. номи писари Ҷаҳн дар замони Фаридун («Ф.Шоҳнома»); 

5. номи писари Гуштосп, паҳлавони эронӣ («Ф.Шоҳнома»); номи паҳлавонест эронӣ («ФНЭ»);

6. номи падари Беҳзод аз насли Рустам («Ф.Шоҳнома»).

7. номи як деҳқони сарватманд дар замони Баҳроми Гӯр («Ф.Шоҳнома»);

8. номи сардори лашкари Нӯшервон («Ф.Шоҳнома»); номи яке аз сардорони Анӯшервон («Амид»).

БАРЗИНДОД برزین داد бузургтарин офарида («ФНЭ»); офаридаи некӯ ва бартар («Зебоном»). 

БАРЗИНФАР برزین فر 1. баландфар («ФНЭ»);

2. номи яке аз сардорони хаҳоманишӣ («ФНЭ»).

БАРЗИНМЕҲР برزین مهر номи яке аз паҳлавонони Шоҳнома («ФНЭ»).

БАРЗУ//БАРЗУЙ برزو//برزوی 1. баландболо («ФНЭ»); баландпоя, боланда («Зебоном»);

2. табиби донишманди Нӯшервон («Ф.Шоҳнома»); номи табиби махсуси Анӯшервони Одил, ки китоби «Калила ва Димна»-ро аз Ҳинд ба Эрон оварда ва бар забони паҳлавӣ тарҷума кард («Амид»);

3. номи писари Суҳроб – писари Рустам («ФНЭ»); номи писари Суҳроб – писари Рустам писари Зол аст дар ривоёти миллӣ («Дурҷ»).

БАРИН برین боло, баланд; баландтарин, болотарин.

БАРОНӮШ برانوش хатти озодӣ, бахшоиш.

БАРУМАНД  برومند 1. босамар, мевадор, серҳосил, самарабахш.

2. бараҳманд, хушбахт, баиқбол, бахтёр.

БАСИР а. بصیر 1. бинанда, бино («ФЗТ», «Дурҷ»); «Вожаҳои сара», «Фарҳехта», «Fиёс», «Муъин»); бино ва соҳиби басар («Деҳхудо»); 

2. доно, равшандил, равшанбин («Вожаҳои сара», «Фарҳехта», «Муъин», «Дурҷ»); бино ва доно («Нозим»); дилогоҳ, қодир ба ташхис; зирак («Деҳхудо»);

3. маҷ. огоҳ, хабардор («ФЗТ»; хабир («Амид»);

4. ниг. Абдулбасир.

БАХТ بخت 1. насиба, қисмат, иқбол, саодат («ФЗТ»); толеъ («Фарҳехта», «Муъин»); баҳра ва насиб («Fиёс»); сарнавишт, тақдир («Ф.Шоҳнома»), толеъ («Дурҷ», «Амид»); бахш («Нозим», «Деҳхудо»);

2. маҷ. заношӯӣ дар мавриди духтар ё зан («Муъин»); дар тадовули омма шӯй, шавҳар, завҷа; маҷ. дар шавҳар истеъмол шавад («Ф.Низом»); гоҳе дар завҷа ҳам истеъмол шавад («Деҳхудо»); 

3. шонс («Амид», «Дурҷ»); иттифоқ, пешонӣ, осоре, ки дар хайр ё шар барои касе ҳосил ёбад («Нозим»); иттифоқу асбоби номаълум («Ф.Низом», «Деҳхудо»); 

4. ахтар, толеъ («Бурҳон»); толеъи саъд («Фарҳанги Шуурӣ»); кавкаб, ситора, бурҷи толеъ («Нозим», «Деҳхудо»). 

БАХТДАВЛАТ بخت دولت хушбахту саодатманд.

БАХТЁР بختیار 1. хушбахт, саодатманд, хуштолеъ («ФЗТ»; дорои бахт; он ки бахташ мусоид бошад («Фарҳехта»); дорои бахт ва иқбол, он кӣ бахташ мусоид бошад («Дурҷ»); бахтманд, бахтвар, бахтовар («Онандроҷ»); саид («Нозим»); некахтар, хуҷастарӯзгор, ҷавонбахт («Онандроҷ», «Деҳхудо»); некахтар («ФНЭ»); боиқбол («Муъин»); касе, ки бахт бо ӯ ёр бошад («Амид»);

2. давлатманд («Нозим», «Деҳхудо»).

БАХТОВАР بخت آور он чи бахту толеъи нек оварад; хушбахт («ФЗТ»); саодатманд («ФНЭ»); некбахт, он ки бахти мувофиқ дорад («Онандроҷ», «Деҳхудо»); бахтоваранда («Дурҷ»). 

БАХТОФАРИД بخت آفرید офарандаи бахт, оварандаи иқбол.

БАҲМАН بهمن 1. хубманиш («ФНЭ»); некниҳод, некманиш («Зебоном»); беҳманиш ва некандеш («Деҳхудо»);

2. писари Исфандёр аз подшоҳони каёнӣ, мегӯянд ҳамон Ардашери Дароздаст аст («Амид»); подшоҳе, ки писари Исфандёр буд («Fиёс»); номи подшоҳи Эрон, писари Исфандёр («Ф.Шоҳнома»); 3. номи писари подшоҳ Ардавон («Ф.Шоҳнома», «Дурҷ»);

4. номи моҳи шамсӣ ва он муддати мондани офтоб аст дар бурҷи Далв. 

5. номи ақли аввал, ки фаришта аст («Fиёс»); номи фариштаест, ки таскини хашму қаҳр диҳад ва оташи ғазабро фурӯ нишонад 

АҲМАНЁР بهمنیار аз ҳукамои маъруф ва шогирди Абӯалӣ ибни Сино, кеши зардуштӣ дошт, мусулмон шуд («Амид»).

БАҲОДУР بهادر шуҷоъ, далер, ҷасур («ФЗТ», «Фарҳехта», «Онандроҷ»); шуҷоъу далери бакамол («Бурҳон»); озмуда дар ҷанг ва мутаҳаввир («Нозим»); сахт диловар («Шарафнома»); диловар («Деҳхудо», «Муъин»); қавӣ, паҳлавон («ФНЭ», «Амид», «Дурҷ»).

БАҲОР بهار 1. фасле аз чор фасли сол, ки аввали соли шамсӣ буда, моҳҳои Ҳамал (Фарвардин), Савр (Урдибиҳишт), Ҷавзо (Хурдод)-ро дар бар мегирад ва муддати он аз 21-уми март то 21-уми июн аст («ФЗТ»); 

3. зебо, хушандом («Деҳхудо»); 

4. гули ҳар дарахт, махсусан гули дарахти норанҷ («ФЗТ»); шукуфаи гули ҳар дарахт («Фарҳехта»); шукуфа, гул («ФНЭ»); ҳар гул умуман ва гули норанҷ хусусан («Fиёс»); шукуфа ва гули ҳар дарахт («Дурҷ»).

4. тоза ва нав («Зебоном»);

5. маҷ. маҳаллае хуррам ва зебо («Ф.Шоҳнома»).

БАҲОУДДИН а. بها الدین равнақи дин, некӯоин, равшандил.

БАҲОУЛЛОҲ а. بها الله марде, ки дар чеҳра нури илоҳӣ дорад.

БАҲРАВАР بهرور 1. саҳмдор, баҳраманд.

2. саодатманд, батолеъ, соҳиби иқбол.

БАҲРИДДИН а. بحر الدین донишманди дин, дарёдил, диндор.

БАҲРОМ بهرام 1. номи ситораи Миррих, ки бар фалаки панҷум аст («Fиёс», «Ҷаҳонгирӣ», «Анҷуманоро», «Зебоном»); номи ситораи Миррих, ки макони ӯ осмони панҷум аст ва иқлими севумро ба ӯ мансуб кунанд («Бурҳон», «Онандроҷ», «Деҳхудо»); ситораи Миррих; онро дар сурати марди ҷангҷӯ тасвир мекунанд ва худованди ҷанг меноманд («Ф.Шоҳнома»);

2. номи рӯзи бистум аз ҳар моҳи шамсӣ («Дурҷ», «Ф.Шоҳнома», «Fиёс», «Бурҳон», «Онандроҷ», «Рашидӣ», «Анҷуманоро», «Деҳхудо»);

3. пирӯз («Зебоном»);

4. маҷ. шамшер, теғ («ФЗТ», «Ф.Шоҳнома»);

5. номи подшоҳи Ироқ, ки бисёр одил ва сахӣ буд. Чун аксар шикори гӯрхар мекард, лиҳозо ӯро Баҳроми Гӯр гӯянд («Fиёс»); Баҳроми Гӯр, подшоҳи Эрон, писари Яздгирд («Ф.Шоҳнома»);

БАҲРУЛЛОҲ а. بحرالله касе, ки аз баҳри раҳмати Худо гавҳари имон ёфта, худошинос.

БАШИР I а. بشیر 1. башоратдиҳанда ва муждарасонанда ва касе, ки хабари хуш оварад бар хилофи назир, ки хабари бад меоварад («Нозим»); муждадиҳанда («Муид-ул-фузало»); муждаовар («Ф.Низом», «Нозим», «Онандроҷ», «Мунтаҳо», «Деҳхудо»); муждарасон, қосиди хабарихушоваранда («ФЗТ»); навидгар, муждадеҳ («Вожаҳои сара»); башоратрасон («Фарҳехта»); касе, ки мужда ва хабари хуш биёварад («Амид»);

2. хубрӯй («Мунтаҳо», «Нозим», «Онандроҷ»); ҷамил, некрӯй, хушсурат («Деҳхудо»), «Вожаҳои сара»); некӯрӯй («Муъин»);

3. лақаби Ҳазрати Расул, яке аз асмои мутабаррики Ҳазрати рисолатпаноҳ (с) номи Ҳазрати рисолат (с) лақаби Ҳазрати Муҳаммад расулуллоҳ аст, чи мардумро ба биҳишт ва висоли Ҳақ башорат медода («Дурҷ»).

БАШИР II بشیر ширхор, кӯдаки башир («Деҳхудо»).

БЕБАҲО بی بها боқимат, пурбаҳо.

БЕБОК بی باک далер, нотарс.

БЕДИЛ بی دل 1. дилдода, дилбохта, мафтун; ошиқ, ошиқи беқарор («ФЗТ»); шайдо («Амид», «Фарҳехта», «Онандроҷ»); сахт ошиқ, дилбохта («Деҳхудо»), дилдода («Муъин»). 

2. дилдода, дилбохта дар роҳи Худо, ки дил дар роҳи маърифати Ҳақ аз каф дода бошад («Деҳхудо»); 

3. номи шоири порсигӯи Ҳинд («ФНЭ»); Мирзо Абдулқодири Бедил писари Абдулхолиқ, дар авосити садаи ҳафдаҳуми милодӣ баробар бо 1054 ҳ.қ. дар рӯзгори имперотурии Шоҳиҷаҳон дар иёлати Патна дида ба ҷаҳон кушуд ва дар даврони фармонравоии Муҳаммадшоҳ дар ҳоле, ки имперотурии муғулон дар Ҳинд ба завол мерафт, ҷомаи ҳастӣ аз тан бадар овард («Дурҷ»).

БЕДОР بیدار 1. он ки дар ҳолати хоб нест («ФЗТ»); касе, ки дар хоб набошад («Деҳхудо», «Муъин», «Амид», «Дурҷ», «Фарҳехта»);

2. ҳушёр, зирак, огоҳ, ғайри ғофил («ФЗТ», «Фарҳехта», «Муъин», «Дурҷ»); баҳуш («Ф.Шоҳнома»);

3. мураккаб аст аз бед ва лафзи дор, як долро ҳазф кардаанд ё он ки мураккаб аст аз бед ва ор, ки калимаи нисбат аст ва бед ба маънии шуур аст («Fиёс»);

4. оқил, бофаҳм («Ф.Шоҳнома»).

5. номи оҳанге аз мусиқӣ («Деҳхудо»).

БЕЖАН بیژن 1. аз паҳлавонони достонии Эрон, писари Гев, бино ба ривоёти Шоҳнома ба марзи Турон рафт ва ошиқи Манижа-духтари Афросиёб шуд. Турониҳо ӯро дар чоҳе ҳабс карданд ва Рустам ӯро наҷот дод («Амид»); паҳлавони эронӣ, писари Гев, ки достони диловариҳои ӯ дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ва «Бежаннома» омадааст («Дурҷ»); паҳлавони эронӣ, писари Гев («Ф.Шоҳнома»); номи писари Гев, хоҳарзодаи Рустам, ошиқи Манижа-духтари Афросиёб («ФНЭ»); 

2. номи хоқони Чин, ки дар Марв подшоҳӣ мекард («Ф.Шоҳнома»).

БЕМИСОЛ بی مثال бемонанд, беназир.

БЕҲБУД بهبود 1. беҳ будан, офият, тандурустӣ, саломатӣ, сиҳҳат ва хушаҳволӣ («ФЗТ»); офияту саломат ва тандурустӣ («Нозим», «Деҳхудо», «Фарҳехта», «Дурҷ») («Муъин»); хубӣ («Амид»);

2. беҳтарӣ, тараққии тадриҷӣ («Фарҳехта», «Дурҷ»); хуб шудан, некӯ шудан («Муъин»).

3. нигаҳбони некӣ («Зебоном»);

4. номи подшоҳони Ҳиндустон («ФНЭ»).

БЕҲГӮ بهگو 1. некгуфтор («Зебоном»); хушсухан, некӯгуфтор («Деҳхудо»);

2. номи ахтаршиносест дар «Вису Ромин».

БЕҲДИН بهدین 1. дини нек, оини хуб («Муъин», «Фарҳехта», «Дурҷ»);

2. он ки дорои оини некӯст («Фарҳехта», «Зебоном», «Дурҷ»);

3. мурод аз озодагон ва оини онон.

БЕҲДОД بهداد некофаридашуда, некӯтарин додгар («Зебоном»); некофарид («ФНЭ»). 

БЕҲЁД بهیاد оне, ки ёдаш дилро шод кунад («Зебоном»).

БЕҲЗОД بهزاد 1. хушзод, некзод ва хушфитрат («Онандроҷ», «Анҷуманоро»); наҷиб, асил, ҳалолзода, некӯнажод («Деҳхудо»); некнажод, некӯтабор («Муъин», «Зебоном»); некӯзода («Вожаҳои сара», «Фарҳехта» («Дурҷ»); хушнажод («Амид»);

2. номи наққоши маъруфи эронӣ 

БЕҲНӮШ بهنوش 1. некӯи ҷовидон («Зебоном»); 

2. гуворотарин («Зебоном»); 

3. тарёк ва подзаҳр («Зебоном»).

    БЕҲМАНИШ -  بیھمنش соҳиби андеша ва хиради неку

    БЕҲНОМ - بھنام некном, хушном; шӯҳратдор

    БЕҲОН -  بھان нек, хуб

БЕҲРОД بهراد бахшандатарин, беҳтарин ҷавонмард («Зебоном»).

БЕҲРУХ بهرخ зеборӯй, хубрӯй («Зебоном»).

БЕҲРӮЗ بهروز 1. хушзиндагӣ, хушбахт («ФЗТ»); некбахт («ФНЭ», «Зебоном», «Амид»); некрӯз, хушахтар («Фарҳехта», «Дурҷ»);

2. рӯзи хуб, рӯзи хуш («Муъин»); рӯзи нек («ФНЭ», «Фарҳехта», «Амид»); рӯзи хушӣ («Дурҷ»); 

3. номи яке аз ҷанговарони Баҳроми Гӯр дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ («ФЗТ»); номи паҳлавони эронӣ, муосири Баҳроми Гӯр («Деҳхудо», «Дурҷ»).

БЕҲСУД بهسود 1. беҳтарин суд ва баҳра («Зебоном»);

2. аз номҳои рӯзгори Сосониён («Зебоном», («ФНЭ»).

БЕҲФАР بهفر 1.шукӯҳманд («Зебоном»); 

2. дорои фарри нек, некфар («ФНЭ»).

БЕҲШОД بهشاد беҳтарин шодӣ, шод, сархуш, шодоб («Зебоном»).

БИЛОЛ а. بلال 1. мутаҳаммили сахтӣ шудан («ФНЭ»); нигунбахт гардидан («Деҳхудо»);

2. об («ФНЭ», «Мунтаҳо», «Деҳхудо»);

3. хайру некӯӣ («ФНЭ»); силаи раҳиму хайр ва некӯӣ («Мунтаҳо», «Деҳхудо»);

4. номи азонгӯи паёмбари Ислом («ФНЭ»); муаззин ва хозин ва аз ёрони хос ва самимии пайғамбар (с).

БИНЁМИН а. بن یامین 1. дар арабӣ ба маънии писари дасти рост («Деҳхудо»);

2. номи бародари ҳазрати Юсуф (а) («ФНЭ»); номи писари Яъқуб (а) ки бародари ҳақиқии Юсуф (а) буд ва Ибни Ёмин ғалат аст («Онандроҷ», «Деҳхудо», «Дурҷ», «Fиёс»; писари кӯчактарини Яъқуб (а) ва Роҳил («Деҳхудо»); номи бародари ҳазрати Юсуф (а) писари Яъқуб (а) («Амид»); охирин писари Яъқуб (а) ва Роҳил. Яъқуб ба ин фарзанд, ки таваллудаш мӯҷиби марги модараш шуда буд, алоқае хос дошт («Дурҷ»).

БИНО بینا 1. хуббинанда, басир, соҳиби қобилияти дидан («ФЗТ»); бинанда («Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин»); соҳиби чашм («ФНЭ»); бинанда («Анҷуманоро», «Онандроҷ», Рашидӣ); дорои нерӯи биноӣ, басир («Нозим», «Деҳхудо»); бинанда, касе, ки ҳар ду чашмаш солим бошад («Амид»).

2. дидавар, тезназар («Фарҳехта», «Дурҷ», «Бурҳон»); соҳиби басират («Анҷуманоро», «Онандроҷ», «Деҳхудо»);

3. огоҳ, ҳушёр («Муъин», «Фарҳехта», «Дурҷ»).

БОБ باب 1. шоиста, лоиқ

2. падар

3. падари падар

БОБАК بابک 1. пойдор, устувор («Зебоном»); амин ва устувор бошад («Бурҳон», «Онандроҷ», «Ғиёс», «Деҳхудо»);

2. падар («Муъин», «Туҳфат-ул-аҳбоб» («Фарҳехта»); падари кӯчак («ФНЭ»); парваришдиҳанда ва тарбияткунанда («ФНЭ»), парваранда ва падарро гӯянд («Бурҳон», «Анҷуманоро», «Деҳхудо», «Дурҷ»);

3. амин ва устувор бошад («Бурҳон», «Онандроҷ», «Fиёс», «Деҳхудо»); ... дурусткор низ гуфта шуда («Амид»);

4. номи писари Сосон, ки дар замони ашкониён дар бахше аз Порс подшоҳӣ дошт («ФНЭ», «Зебоном»); номи падари Ардашери аввал – подшоҳи сосонӣ («Амид»).

БОБО بابا 1. падар, волид («ФЗТ», «Амид», «Муъин»); боб, аб («Фарҳехта», «Дурҷ», «ФНЭ», «Деҳхудо»);

2. дар хитоб ба писар, ба маънии ҷони бобо, азизи падар («Онандроҷ», «Анҷуманоро», «Деҳхудо»); 

3. падари падар ё падари модар («ФЗТ»); падарбузург («ФНЭ», «Муъин», «Фарҳехта», «Дурҷ»); 

4. унвоне барои орифон ва ҳакимон: Бобофазл, Боботоҳир («Муъин»); 

5. шахс, кас («Муъин», «Дурҷ»); 

6. Одам Абулбашар («Фарҳехта», «Дурҷ»). 

БОДОД باداد одил, додгар.

БОЗОРبازار 1. маҳалли махсуси хариду фурӯш.

2. ривоҷу равнақ, суд, фоида.

БОИС باعث 1. сабаб, мӯҷиб («ФЗТ», «Фарҳехта», «Онандроҷ», «Деҳхудо»); ҷиҳат, ғараз («Алмунҷид»); моя («Вожаҳои сара»);

2. барангезанда («Fиёс», «Муҳаззаб-ул-асмо», «Онандроҷ», «Фарҳехта», «Муъин», «Вожаҳои сара»); ангеза («Деҳхудо»);

3. эҷодкунанда, падидоваранда («Деҳхудо»); 

4. ниг. Абдулбоис.

БОМАНИШ بامنیش хирадманд, бодониш.

БОМДОД بامداد 1. субҳ, пагоҳӣ («ФЗТ»); сабоҳ, бом («Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин»); пагоҳ, субҳгоҳ («ФНЭ»); субҳи зуд, наздики тулӯи офтоб, сапедадам, бомдодон ва бомгоҳҳам гӯянд («Амид»); гоҳи субҳ, субҳгоҳон («Тарҷумон-ул-Қуръон»); вақти тулӯи фаҷр, пеш аз тулӯи офтоб («Онандроҷ»); вақти субҳ («Фарҳанги Шуурӣ»); аз вақти тулӯи фаҷр то тулӯи офтоб («Ф.Низом», «Деҳхудо»); 

2. офарандаи фурӯғ («ФНЭ»); додаи бом, офарандаи фурӯғ, бахшидаи рӯшноӣ, додаи субҳ («Деҳхудо»); 

3. номи падари Маздак («ФНЭ», «Дурҷ»); номи падари Маздак аст, ки писараш дар замони Қубод (490-531 м.) хуруҷ кард («Деҳхудо»). 

БОМШОД بامشاد 1. номи нависандаи номии рӯзгори Сосониён («ФНЭ»); 

2. номи яке аз навозандагони қадими эронӣ («Амид»); навозандаи бузург дар аҳди Сосониён («Дурҷ»); номи мутрибест, ки ӯ низ монанди Борбад адил ва назир надошта («Бурҳон», «Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ», «Фарҳанги Шуурӣ», «Ҳафт қулзум», «Анҷуманоро»-и Носирӣ); мутрибе буда аз амсоли Борбад («Онандроҷ»); мутрибе дар қадим, ки дар навохтан машҳур буда («Ф.Низом», «Деҳхудо»).

3. зоҳиран номи оҳанге низ ҳаст, ба муносибати номи худи оҳангсоз («Деҳхудо»). 

БОРБАД باربد 1. фарру шукӯҳи боргоҳ («Зебоном»); 

2. номи устоди навозандагони дарбори Хусрави Парвиз («Муъин»); номи навозанда ва ромишгари номии дарбори Хусрави Парвизи Сосонӣ («ФНЭ»); номи хунёгар ва ромишгари дарбори Хусрави Парвизи Сосонӣ («Зебоном»); номи мусиқидони маъруфи эронӣ дар замони Хусрави Парвиз, нависандагони эронӣ ӯро Борбад ва муаллифини араб Баҳалбат ва Фаҳалбат номидаанд («Амид»); номи хонанда ва навозандаи Хусрави Парвиз («Ф.Шоҳнома»); номи мутрибе аз муқаррабони Хусрави Парвиз буд ва дар фанни мусиқӣ маҳорати азим дошт («Fиёс», «Дурҷ», «Деҳхудо»).

БОРМОН بارمان 1. калимаи форсӣ ба маънии шахси муҳтарам ва лоиқ, дорои рӯҳи бузург («Деҳхудо»); шахси муҳтарам ва лоиқ («Дурҷ»);

2. номи яке аз паҳлавонони Турон аст («Амид», «Дурҷ», «Бурҳон», «Ф.Низом», «Нозим»); номи паҳлавоне буда туронӣ ва маъруф аст («Анҷуманоро», «Онандроҷ», «Деҳхудо»).

3. номи сардоре аз лашкари Афросиёб («Ф.Шоҳнома»).

БОРОН باران 1. қатраҳои об, ки аз абр мерезад («ФЗТ»); қатраҳои обе, ки аз абр бар замин фурӯ резад, матар («Фарҳехта», «Дурҷ»); чаккаҳои об, ки аз абр фурӯ мерезад («Зебоном»); қатраҳои обе, ки ба сурати паёпай аз абр меборад («Муъин»); қатраҳои об, ки аз сард шудани бухорҳои мавҷуд дар ҳаво ҳосил мешавад ва бар замин бармегардад («Амид»); 

2. киноя аз афзунӣ, бисёрӣ ва фаровонӣ («ФЗТ»).

БОСТОН باستان 1. қадим, куҳна, гузашта, дерина («ФЗТ»); дерин («Фарҳехта»); қадимӣ («ФНЭ», «Онандроҷ», «Бурҳон», «Деҳхудо»); ба маънии қадим ва гузашта ва ба маънии куҳна («Fиёс»); гузашта бошад («Туҳфат-ул-аҳбоб»); замони қадим («Амид»); 

2. киноя аз дунёву олам ва даҳру гардун ҳам ҳаст («Бурҳон», «Нозим», «Ҳафт қулзум», «Деҳхудо»).

БОҲИР а باهر 1. равшан, тобон («Муъин», «Фарҳехта»); равшан, дурахшон («Вожаҳои сара», «Дурҷ»); зоҳир, фоиқ, дурахшон, ошкор («Амид»); зоҳир («Fиёс», «Онандроҷ»); пайдо, ҳувайдо, аён («Деҳхудо»);

БОҚӢ -  باقی поянда, пойдор, устувор

БОҚИР - باھر возеҳ, равшан, ошкор

2. ошкор, хувайдо («Муъин», «Фарҳехта», «Вожаҳои сара», «Дурҷ»).

БУЗУРГМЕҲР//БУЗУРҶМЕҲР بزرجمهر//برزگمهر1. офтоби бузург («Анҷуманоро»-и Носирӣ, «Деҳхудо»); 

2. соҳиби муҳаббати бузург («Анҷуманоро»-и Носирӣ, «Деҳхудо»);

3. номи вазири хирадманди Анӯшервон(«Ф.Шоҳнома», «Зебоном», «Амид»); номи дастури Анӯшервон («ФНЭ»); муарраби он Бузурҷмеҳр; достонҳои зиёд аз хирадмандии ӯ гуфтаанд; ва гӯянд вақте подшоҳи Ҳинд дастгоҳи шатранҷ назди подшоҳи Эрон фиристод, Бузургмеҳр асрори онро кашф кард ва дар баробар бозии нардро ихтироъ намуд; «Пандномаи Бузургмеҳр писари Бахтгон» бад-ӯ мансуб аст, ки дорои 430 калима, зарбулмасал ва ё андарзу насиҳат аст («Деҳхудо»).

БУЗУРГНОМ بزرگنام машҳур, номвар, бо ному овозаи баланд («Деҳхудо»).

БУЛБУЛ بلبل 1. номи парандаи хушхони машҳур дар адабу шеъри форсӣ («ФНЭ»); парандаест кӯчак ва хушовоз, шабеҳ ба гунҷишк, дар фасли баҳор ва тобистон бештар рӯи дарахтҳо ва буттаҳои гул ба сар мебарад ва ишқи ӯ ба гул маъруф аст, ӯро дар қафас ҳам нигоҳ медоранд, 

2. маҷ. хушгуфтор;

3. лақаби мардони хушовоз чун мутрибону ҳофизони Қуръон, аҳли зарофат.

БУРҲОН а. برهان 1. далел; ҳуҷҷат («ФЗТ», «Фарҳехта», «ФНЭ», «Ақраб-ул-маворид», «Дурҷ»); дастовез, ованд («Вожаҳои сара»); далели қотеъ («Амид»); ҷиҳат («Муъин»); баёни возеҳ («Мунтаҳо»); ҳуҷҷати равшан («Деҳхудо», «Мунтахаб»); фарқ дар миёни бурҳон ва далел он аст, ки далел ом аст ва бурҳон хос; ва ба истилоҳи мантиқ қиёсест, ки мураккаб бошад аз муқаддамоти яқинӣ, то натиҷа диҳад муқаддимаи дигарро, ки яқинӣ бошад, на заннӣ, чунончи: кулли инсон ҳайвон ва кулли ҳайвон ҷисм, пас, аз ин натиҷаи яқинӣ баромад, кулли инсон ҷисм («Fиёс»); қиёсест мураккаб аз муқаддимоти яқинӣ то натиҷа диҳад («Фарҳехта», «Дурҷ»).

2. раҳбар («Вожаҳои сара»); салтанат, қудрат, ҳаққоният;

3. равшангар («Вожаҳои сара»); 

4. намудор («Вожаҳои сара»).

БУРҲОНИДДИН برهان الدین 1. далел ва ҳуҷҷати дин; 

2; ном ва унвони марди соҳибдин ва фақеҳ.

    БУРДБОР - . بردبار босабру тамкин

    БУРҲОН - . برھان далел, ҳуҷҷат, санад

    БӮҲАНИФА а. بوحنیفه 1. ин ном аз ду таркиб: бӯ – шакли ихтисоршудаи абӯ ва ҳаниф иборат аст; вожаи «ҳаниф» дар луғатҳо ба маъниҳои зерин меояд: моил аз ҳар дини ботил ба сӯи дини ислом собит бар он («Онандроҷ»); муътақид ба ислом («Муъин»); ҳоҷӣ («Ақраб-ул-маворид»); он ки дар миллати Иброҳим (а) бошад («Нозим»); хатнакарда, мусулмон («Муҳаззаб-ул-асмо»); мусулмони ростдин («Деҳхудо»); мустақим («Ақраб-ул-маворид»); рост («Муъин»); 

2. куняи Имоми Аъзами Кӯфӣ, раҳматуллоҳи алайҳ, ки номи мубораки эшон Нуъмон буд («Fиёс», «Онандроҷ», «Деҳхудо»).

3. писари Ҳазрати Алӣ (р) бародари Ҳасан ва Ҳусайн аз модари дигар, ки Хавла ном дошт. Дар Мадина иқомат карда, дар ҳамон ҷо вафот кардааст («Девони Ҷунунӣ»).

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(2)
Боирчон 2019-09-07, 22:46
Мард
Посух
Било 2019-10-09, 10:31
Душанбе
Посух
Шарҳ