Номи писарона
Номҳо бо ҳарфи "Д"
110
0

Д –

ДАСТАГУЛ دسته گل гулдаста.

ДИЛАНГЕЗ دل انگیز 1. пурдил, ҷасур, диловар («ФЗТ»); шуҷоъ («Фарҳехта»);

2. гуворо («ФНЭ»); дилангезанда, ангезандаи дил, диловез, гиро, дилфиреб, гуворо, марғуб, матлуб («Деҳхудо»); он кӣ ва ё он чӣ дилро барангезад ва ба ҳаяҷон оварад («Фарҳехта»).

ДИЛАФРӮЗ دل افروز 1. дилкушо, фараҳбахш («ФЗТ»); афрӯзандаи дил, дилфурӯз, дилшодкунанда, хуррамибахш («Деҳхудо»); равшанкунандаи дил, шодиовар, он ки сабаби шодию шодмонӣ шавад, мӯҷиби фараҳи хотир.

       Аз қазо сӯи боғ шуд рӯзе,

       То кунад айш бо дилафрӯзе. (Низомии Ганҷавӣ)

2. маҷ. маҳбуба, маъшуқа («ФЗТ»); киноя аз маъшуқ ва маҳбуб («Деҳхудо»);

       Маро ту дӯст будӣ, эй дилафрӯз,

       Валекин дӯсттар гаштам аз имрӯз. (Гургонӣ)

3. ситора, ахтар («Деҳхудо»);

4. зеборӯй, мояи равшании дил («Деҳхудо»).

       Ё Раб, ин шамъи дилафрӯз зи кошонаи кист?

       Ҷони мо сӯхт, бипурсед, ки ҷононаи кист?(Ҳофиз)

ДИЛБАР دلبر 1. дилкаш, дилфиреб; касе, ки бо ҳусни худ дигареро дилбохтаи худ мекунад, барандаи дил; хушрӯ, раъно («ФЗТ»); он ки дил мерабояд («Фарҳехта», «Нозим»); дилрабо, он ки дилҳои ушшоқ ба ҳусну карашма барад («Деҳхудо»);

       Биё, эй дилбари дирӯзаи ман,

       Биё, эй мӯнису дилсӯзаи ман.

       Ҳама ганҷи дили ман рафт бар бод,

       Биё, эй лаъли ман, фирӯзаи ман.(Лоиқ Шералӣ)

2. маҷ. маҳбуба, ёр («ФЗТ»); маъшуқ, маҳбуб («Дурҷ», «Фарҳехта», «Муъин»); аз асмои маъшуқ аст («Онандроҷ»); зани нозанину нигор («Нозим», «Деҳхудо»).

       Расми ошиқ нест бо як дил ду дилбар доштан,

       Ё зи ҷонон, ё зи ҷон боист дилбар доштан. (Қоонӣ)

ДИЛБАСТА دلبسته ошиқ, гирифтори банди ишқ («ФЗТ»); дилбохта, гирифтор («ФНЭ»); шайдо («Муъин»); дилдода («Деҳхудо»).

       Сад даста ба дасти хеш мебанд,

       Дилбаста шудан ба лолае чанд? (Абдурраҳмони Ҷомӣ)

ДИЛДОДА دلداده 1. ошиқ, шефтаву шайдо («ФЗТ»); дилбаста, дилбохта («Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин»); фирефта («Деҳхудо»);

       Панд диҳӣ, к-аз балои ишқ ҳазар кун,

       Мардуми дилдодаро чӣ суд кунад панд? (Адиб Собир)

2. алоқаманд, роғиб, моил («Дурҷ»).

       Дилдода шав, дилдода шав аз ҷону дил дилдорро,

       Аз ҷону дил дилдорро дилдода шав, дилдода шав.

(Нуралишоҳи Исфаҳонӣ)

ДИЛДОР دلدار 1. маъшуқа, маҳбуба («ФЗТ»); маҳбуб, маъшуқ («ФНЭ», Муъин», «Фарҳехта», «Муҳаззаб-ул-асмо»); аз асмои маъшуқ (аз «Онандроҷ», «Деҳхудо»).

       Дерест, ки дилдор паёме нафиристод,

       Нанвишт каломею саломе нафиристод. (Ҳофиз)

2. раҳмдил; ғамхор, дилбараҳм, дилсӯз («ФЗТ»);

       Сарҳанги латифхӯи дилдор

       Беҳтар зи фақеҳи мардумозор. (Саъдии Шерозӣ)

3. бебок («ФНЭ»); далер, диловар («Муъин»); шуҷоъ, боҷуръат («Фарҳехта»).

ДИЛКАШ دلکش 1. дилписанд, марғуб, хуб, хушоянд («ФЗТ»); дилпазир («Муъин», «ФНЭ», «Дурҷ»); дилрабо («Фарҳехта»); рабоянда ва кашандаи дил ба сабаби зебоию дилфиребӣ ва хушию кашӣ ва ҷуз он, сифати зебову некӯ ва кашу фиребо, марғубу матбӯъ («Онандроҷ»); ҷаззоб, матлуб, маҳбуб, писандида («Нозим», «Деҳхудо»);

       Сухан гарчи ҳар лаҳза дилкаштар аст,

       Чу бинӣ, хамушӣ аз он хуштар аст. (Хусрави Деҳлавӣ)

2. он ки дилҳои ошиқ ба сӯяш моил шавад («Шарафнома»); маъшуқ («Нозим», «Деҳхудо»);

       Шайдои ҳар маҳваш наям, ҷӯёи ҳар дилкаш наям,

       Парвонаро оташ наям, мурғи Сулаймон нестам.

(Хоқонии Шарвонӣ)

3. номи оҳанге аз оҳангҳои мусиқӣ («Деҳхудо»).

ДИЛКУШО دلکشا фараҳбахш, рӯҳафзо, дилкаш («ФЗТ»); он чи мӯҷиби шодии дил шавад («ФНЭ»).

       Низомӣ куву назми дилкушояш,

       Такаллуфҳои табъи нуктазояш? (Абдурраҳмони Ҷомӣ)

ДИЛНАВОЗ دلنواز 1. лутфкор, марҳаматпеша, навозишкор; дилором («ФЗТ»); мушфиқ, меҳрубон, тасаллидиҳанда («ФНЭ»); он чи ё он ки дилро навозиш диҳад («Фарҳехта»); дилнавозанда, навозандаи дил, хотирнавоз («Нозим»); он ки ё он чи дилро навозиш диҳад, он ки боиси тасаллии хотир шавад, дилнишин («Деҳхудо»); навозишдиҳандаи дил, дилпазир, дилҷӯ («Амид»); хотирнавоз («Дурҷ»).

       Н-офарид Эзад зи хубони ҷаҳон чун ту касе

       Дилрабову дилфиребу дилнавозу дилситон.

(Манучеҳрии Домғонӣ)

2. марғуб, хушоянд, дилписанд («ФЗТ»);

       Орзу кардам ҷаҳонгардӣ, ки бошад дилнавоз,

       Гарде аз саҳрои ғам пайдо шуду бархост ҷанг.

(Мушфиқӣ)

3. маъшуқ, маъшуқа, маҳбуб, дилором, дилҷӯ («Деҳхудо», «Дурҷ»).

       Бар ҷигар обам намонд аз дилнавоз,

       Ҳамчу моҳӣ мондаам бар хушк боз. (Аттор)

ДИЛНИШИН دلنشین дилчасп, дилписанд, писандида, мақбул («ФЗТ»); он чӣ дар дил нишинад («Муъин», «Фар­ҳехта», «Дурҷ»); дилнишинанда, нишинанда бар дил, марғуб ва писандида («Онандроҷ»); матбӯъ, хушоянд («Деҳхудо», «Амид»).

       Ҳеч вазъе ҳамчу оромидагӣ мақбул нест,

       Шуъла ҳам аз доғ гаштан дилнишин гардидааст.

(Абдулқодири Бедил)

       Сухан бояд, ки бошад он қадарҳо дилнишин, Соиб,

       Ки аз мушкилписандон во кашад бе хост таҳсинро.

(Соиби Табрезӣ)

ДИЛОРО(Й) دلار(ی) 1. дилхушкунанда; дилписанд; хуб, зебо («ФЗТ»); касе ё чизе, ки сабаби суруру нишоти инсон гардад («Фарҳехта»); орояндаи дил, оромиши хотир; шодибахш («ФНЭ»); чизе ё касе, ки мояи нишот ва хуррамии дил бошад («Амид»); дилороянда, мояи нишоту хуррамии дил («Дурҷ»);

       Моҳ чун чеҳраи зебои ту нест,

       Мушк чун зулфи дилорои ту нест. (Анварӣ)

 

       Гар маро дар чамани ҷаннати фирдавс баред,

       Хотирам мояи он моҳи дилоро бошад.(Қосими Анвор)

2. маҷ. маҳбуба («ФЗТ»); маъшуқи зебо, маҳбуб («Фарҳехта»); маъшуқ, дилбари зебо («Амид»).

       Зи худ дур он дилороро намедонам, намедонам,

       Ҷудо аз мавҷ дарёро намедонам, намедонам.

(Ҳазини Лоҳиҷӣ)

       Дар он хона набуд, алқисса, як ҷой

       Тиҳӣ з-он ду дилорому дилорой. (Абдурраҳмони Ҷомӣ)

ДИЛҶӮدلجو писандида, дилхоҳ

ДИЛОРОМ دلارام 1. оромишбахшандаи дил («Муъин», «ФНЭ»); он ки мӯҷиби оромиши хотир бошад («Фарҳехта»); мояи оромии дил, хоҳ ба ҷамолу хоҳ ба камол, оромишдиҳандаи дил, оромишбахши дил, он ки дилро осудагӣ бахшад, таскиндиҳандаи хотир («Муҳаззаб-ул-асмо»); тасаллибахш, мояи тасаллӣ («Деҳхудо»);

       Дилором бошад зани некхоҳ,

       Валек аз зани бад, Худоё, паноҳ. (Саъдии Шерозӣ)

2. дилосуда, хурсанд («Ф.Шоҳнома»);

       Биёмад, сару чашми ӯ бӯс дод,

       Дилорому пирӯз баргашту шод. (Абулқосим Фирдавсӣ)

3. дилбар («Муъин»); маъшуқи зебо («Фарҳехта»); маҳбуб («ФНЭ»); зани нозанин ва дилкаш, маъшуқа («Нозим», «Деҳхудо»); дӯстдошта («Ф.Шоҳнома»).

       Дилором аст номи ту, валекин

       Дилам аз ишқат ороме надорад. (Лоиқ Шералӣ)

4. киноя аз фарзанд («Ф.Шоҳнома»).

       Набуд эч фарзанд мар Сомро,

       Дилаш буд ҷӯё дилоромро. (Абулқосим Фирдавсӣ)

ДИЛПАЗИР دل پزیر дилхоҳ

ДИЛРАБО(Й) دلربای 1.дилкаш, дилбар, зебо («ФЗТ»).

       Нозукандоме, ки аз сар то ба пой,

       Ҷузв-ҷузваш хуб буду дилрабой… (Ҷомӣ)

2. маҷ. маҳбуба («ФЗТ»); маъшуқ, маҳбуб («ФНЭ», «Фарҳехта», «Нозим», «Деҳхудо»);

3. рабояндаи дил («ФНЭ»); касе ё чизе, ки дили шахсро ба худ ҷалб кунад («Фарҳехта»); он ки ошиқ созад, он ки шефта кунад.

       Аз ҷон ҳавои васли ту, эй дилрабо, нарафт,

       Ҷон рафту орзуи ту аз ҷони мо нарафт. (Мушфиқӣ)

ДИЛСИТОН دلستان дилкаш, зебо.

ДИЛСӮЗА دلسوزه ниг. дилсӯз.

       Се дигар саросар зи пирӯза буд,

       Бар ӯ ҳам, ки дидиш, дилсӯза буд. (Фирдавсӣ)

 

       Бар тан зи сиришк ҷомаи идӣ

       Дар мотами дӯстони дилсӯза. (Хоқонии Шарвонӣ)

ДИЛОГОҲ // ДИЛОГАҲ دلاگاه//دلاگه бедор, огоҳ бар дил; дурандеш («ФНЭ»).

ДИЛФУРӮЗ دلفروز ниг. дилафрӯз 1.

       Шаби суҳбат ғанимат дону доди хушдилӣ бистон,

       Ки моҳе дилфурӯз аст ону тарфи лолазоре хуш.

(Ҳофизи Шерозӣ)

       Шаби ҳиҷрон агарчи тирасӯз аст,

       Умеди васл дар вай дилфурӯз аст. (Хусрави Деҳлавӣ)

ДОДОФАРИД دادآفرید 1. падидомада барои ситоиш («Зебоном»);

2. дӯстдори доварӣ, хостори доварӣ ва додгарӣ («Зебоном»);

3. холиқи адл, офаринандаи дод («Зебоном»);

4. аз дод офаридашуда, халқшуда аз дод («Деҳхудо»);

5. аз номҳои Парвардгор («Зебоном»); аз номҳои Худои таоло («Бурҳон», «Деҳхудо»);

6. номи навое аз хунёи порсӣ («Зебоном»);

7. номи суруде, ки Борбад барои Хусрави Парвиз хонд («Зебоном»).

ДУРАХШОН درخشان тобон, рахшон; равшан, ҳувайдо («ФЗТ»); фурӯзон («ФНЭ»); тобанда («Зебоном»); равшанидиҳанда («Муъин»); дурахшанда («Фарҳехта»).

       То чанд дар ин кӯй бихоҳад нигаристан

       Ин чашми бад-ин чархи фурӯзанда дурахшон?!

(Носири Хусрав)

       Дар маҳалле, ки ҷамоли ту дарояд ба назар,

       Назар андар рухи хуршеди дурахшон бошад. (Салмон)

ДУРДОНА دردانه 1. як дона дур; дурри якто («ФЗТ»); донаи дур, марворид («Фарҳехта»); марвориди якто («Муъин»); як дона марворид («Нозим», «Деҳхудо»);

       Дар мадҳи хасон чаро хурӯшам,

       Дурдона ба хас чаро фурӯшам? (Ҳилолӣ)

2. киноя аз азиз, нури дида («ФЗТ»); бисёр гиромӣ («Муъин»);

       Сиёсат бин, ки мекарданд аз реш,

       На бо бегона, бо дурдонаи хеш. (Низомии Ганҷавӣ)

3. киноя аз маъшуқ («Деҳхудо»).

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(0)
ҲАНУЗ ШАРҲ НЕСТ
Шарҳ