Номи писарона
Номҳо бо ҳарфи "Н"
95
0

Н –

НАБО نبا номи духтарона аст; осмон («Зебоном»);

НАВБАҲОР نوبهار оғози фасли баҳор, ки табиат бедор мешавад. ҳама ҷо зебо мешавад ва дилҳо масрур мегарданд, тозабаҳор. Ин номи духтаронаро ба кӯдаконе, ки дар оғози баҳор таваллуд ёфтаанд, ба хотири чун баҳор зебо гардидан ва зиндагии сарсабз доштанаш мегузоранд; маънии он дар фарҳангҳо: 1. баҳори нав, шодоб ва тоза чун баҳор («ФЗТ», «Фарҳехта», «ФНЭ», «Муъин»); фасли баҳор, аввали баҳор, оғози фасли баҳор («Дурҷ», «Амид», «Анҷуманоро»); рабеъ («Нозим», «Деҳхудо»); фаслест аз фусули арбаъа («Бурҳон»).

       Сабза ба олам ба навбаҳор барояд,

       Бар лаби ӯ сабза бе баҳор баромад.

(Сӯзании Самарқандӣ)

2. гул ва шукуфаи тозаи дарахт («ФНЭ»); сабзаи навруста («Деҳхудо»);

       Дар ин боғ агар навбаҳоре бувад,

       Зи боди хазонаш ғуборе бувад. (Абулқосим Фирдавсӣ)

3. киноя аз маҳбуб ва маъшуқи зеборӯй («Деҳхудо»); дилбари зеборухсор, маҳбубаи ниҳоят соҳибҷамол;

       Май дар кафу навбаҳор дар пеш,

       Эшон ду ба ду ба қиссаи хеш. (Низомии Ганҷавӣ)

4. қисми гул («Деҳхудо»).

НАЗИРА а. نظیره муаннаси назир; номи духтарона.

НАЗИФА а. نظیفه таъниси назиф; сифати занони покдоман ва покизадил.

НАЗОКАТ نزاکت калимаи форсист, бар вазни луғати арабӣ; 1. форсиён иштиқоқи ин лафз ба алфози арабӣ кардаанд ва ҳол он ки форсист ва дар арабӣ ҳеч асл надорад («Fиёс»); нозукӣ, латофат («Ф.Низом», «Деҳхудо»), «Фарҳехта»); зарофат («ФЗТ», «Нозим»).

       Назокат ҳам дар ин маҳфил ба каф осон намеояд,

       Гузори санг мехоҳад ба худ болидани мино.

(Абдулқодири Бедил)

2. покизагӣ («Амид», «Муъин», «Дурҷ»); ноб;

       Дар ҳарими синаи ушшоқ ғам номаҳрам аст,

       Дар назокатхонаи ойина дам номаҳрам аст.

(Соиби Табрезӣ)

3. хушахлоқӣ, рафтори писандида («Муъин»); салиқа («Ф.Низом», «Деҳхудо»); салиқаи некӯ («Фарҳехта», «Дурҷ»); хӯи хуш («Амид»);

4. нармӣ, мулоимат, оҳистагӣ; ин ном ба муроде ба фарзанд гузоранд, ки то ӯ дорандаи феълу атвори шоиста гардад;

5. адаб («Амид», «Муъин», «Дурҷ»).

НАЗОФАТ а. نظافت тозагӣ, шодобӣ, хуррамӣ (гиёҳ, инсон «Дурҷ», «Фарҳехта»); обдорӣ («Муъин», «Fиёс») хуррамии гиёҳ ва дарахт, тозарӯйӣ («Амид», «Вожаҳои сара»); тароват («ФЗТ»); тозарӯ; ва тозаю обдор шудан («Мунтахаб»); шукуфтагии рӯй, шукуфтагии дарахт, сарсабзӣ ва хуррамӣ.

Дар ҷӯйбори мамлакат сарве ба қомат ва назофати вай боло накашида буд. («Разват-ус-сафо»)

НАРГИС نرگس аз номҳои зебо ва хушоҳангест барои духтарон; маънии он дар фарҳангҳо: паҳлавӣ: наркис, аз юнонӣ: наркиссус, муарраби он нарҷис, лотинӣ: нарсисус, фаронса: нарсисс (Ҳошияи «Бурҳон» ч. Муъин); 1. номи гиёҳи пиёзбехи хурду нозук, ки гулҳои хушбӯи сафед ё зард дорад («ФЗТ», «Ф.Шоҳнома»); гулест сафед ва кучак ва хушбӯ, ки пиёзи он кошта мешавад, баландии буттааш то 40 сантиметр мерасад, баргҳои он сабз ва дароз, ба арабӣ нарҷис мегӯянд («Амид», «Ф.Низом», «Нозим»); шаҳло ва маскин ва садпар («Анҷуманоро»); гулест тираи наргисиҳо, ки дар васати гулаш ҳалқаҳои зард дида мешавад ва онро наргиси шаҳло гӯянд ва дар баъзе ҷинсҳо худи гул низ зард аст ё гули сафед аст, вале дар васати он гулбаргҳои кӯчаки сафед аст ва онро наргиси мискин гӯянд («Деҳхудо»);

       Бар фарқи сари наргис-бар зард кулоҳ,

       Бар фарқи сари чакова як мушт гиёҳ.

(Манучеҳрии Домғонӣ)

       То кай охир чу бунафша сари ғафлат дар пеш?

       Ҳайф бошад, ки ту дар хобию наргис бедор. (Саъдӣ)

2. маҷ. чашм («Ф.Шоҳнома»); чашми маҳбуба («Баҳори Аҷам», «Муъин», «Бурҳон», «Онандроҷ»)

       Чу донист, к-аз марг натвон гурехт,

       Басе оби хунин зи наргис бирехт. (Фирдавсӣ)

 

       Даме наргис аз хоби мастӣ бишӯй,

       Чу гулбун биханду чу булбул бигӯй. (Саъдии Шерозӣ)

НАРГИСА نرگسه 1. ниг. наргис.

       Нақшест каҷ онро, ки ту мехонӣ абрӯ

       Андар сари он наргисаи пур зи хуморат. (Амир Хусрав)

2. гули сунъӣ, ки аз оҷ ё устухон тарошида ба шифти хона барои зинат ҷой медиҳанд («ФЗТ»); гуле бошад аз оҷ ё устухони дигар, ки ба сурати наргис тарошида, бар сақфи хонаҳо насб кунанд («Баҳори Аҷам»); қуббае ки аз санг ё чӯб ва ғайра, ки бар сақфи иморот ва дарвозаҳо месозанд ва бар гирди он гулҳо нишонанд («Шарҳи Хоқонӣ»); ва дар баъзе аз кутуб навишта, ки он чи аз оҷ гулҳои наргис тарошида бар сақф ва ғайра хотамбандӣ кунанд («Fиёс»); гуле, ки аз оҷ ё устухон, ба шакли гули наргис дуруст кунанд («Амид»);

       Ин сад ҳазор наргиса бар сақфи ин ҳисор

       Рухсори мо чу наргиси нав зард кардаанд. (Хоқонӣ)

3. киноя аз кавокиб («Баҳори Аҷам»); киноя аз ситорагони осмон («Ҷаҳонгирӣ», «Анҷуманоро», «Ф.Низом», «Бурҳон», «Онандроҷ»);

       Гирди наргисдони гардун бин ҳазорон наргиса,

       Ҳар тараф з-ин наргиса сад гулситон омад падид.

(Амиди Лавмакӣ)

4. Парвинро низ гуфтаанд («Бурҳон», «Ҷаҳонгирӣ», «Деҳ-худо»).

       Бар сақфи чарх наргиса дорӣ ҳазор саф,

       Аз банди он ду наргиси шаҳло чӣ хостӣ? (Хоқонӣ)

НАСИБА а. ﻧﺼﯿﺒﻪ ном барои бонувон; маънияш дар луғот: баҳра, насиб («Дурҷ»);

Кунун ба оби майи лаъл хирқа мешӯям,

Насибаи азал аз худ наметавон андохт. (Ҳофизи Шерозӣ)

2. қисмат («Баҳори Аҷам»); тақдир, сарнавишт, ё насибаи азал, тақдири илоҳӣ («Дурҷ»).

       Чун дар азал насибаи мо ишқи ёр буд,

       Дар ишқи ӯ магӯ, ки маро ихтиёр буд.(Асадии Лоҳиҷӣ)

НАСИМА а. نسیم муаннаси насим; ном барои бонувон.

НАСРИННИСО نصرالنسا ин ном мураккаб аст аз калимаҳои арабии насри (фирӯз) ва нисо (занон).

НАСТАРАН نسترن номест аз номҳои духтарона; маънии он дар фарҳангҳо: 1. номи як гули хурди хушбӯи зебо, ки сафед ё сурх буда, дар шохаҳо ғуҷум-ғуҷум кушода мешавад («ФЗТ»); гулест хушбӯ, ба ранги сурх ё сафед, кӯчактар аз гули сурх, дар ҳар шоха чандин гул шукуфта мешавад, дарахти он хордор аст («Амид», «Муъин»); номи гулест сафед, дар ғояти хушбӯие, ки онро дар урфи Ҳинд севатӣ хонанд ва ғунча аз ташбеҳоти ӯст («Баҳори Аҷам», «Fиёс»); гули насринро гӯянд ва он гулест сафедранги мушкини хушбӯй («Туҳфат-ул-аҳбоб»); яке аз гунаҳои ваҳшӣ ва худрӯи гули сурх аст, ки пояи пайванд барои анвои гули сурх қарор мегирад («Фарҳехта», «Дурҷ»); гулест сурх ва худрӯй («ФНЭ», «Ф. Шоҳнома»).

       Ин маҷлиси хуррам, ки дар ӯ чеҳра намуданд,

       Хайрию гулу настарану савсану насрин.

(Абулфараҷи Рунӣ)

       То чун суман сапед бувад барги настаран,

       Чун шанбалид зард бувад барги заъфарон. (Фаррухӣ)

2. гулзор («Бурҳон», «Нозим»); гулистон («Деҳхудо»); маконе, ки анвои гуногуни гул касир бошад, гулшан, гулзор.

НАФИСА I а. نفیسه таъниси нафис, ном ва сифати занона.

НАФИСА II نفیسه ном барои занон; маънии он дар фарҳангҳо: чизи нафиси қимати камёб («ФЗТ»); чизҳои гаронмоя ва писандида ва латиф ва марғуб («Нозим», «Деҳхудо»)ҷ. 14 646).

НЕКТАН نیک تن ном барои бонувон; соҳиби қадду қомати зеборо гӯянд ва низ гулбадан, зеботан, хубсурат, тансиҳат ва солим.

НЕКЧЕҲРА نیک چهره номест мансуби занон; соҳиби рухсораи зебо, хубчеҳра, хубсурат.

НИГИН نگین ном барои занон; маънии он дар фарҳангҳо: 1. ангуштарин, ангуштарӣ («ФЗТ»); муҳр, ангуштарӣ («Ф.Шоҳнома»); ба маънии ангуштарӣ маҷоз аст («Баҳори Аҷам»); ангуштарӣ («Нозим», «Деҳхудо», «Дурҷ»).

       Бад-ӯ офарин, к-ӯ кунад офарин

       Бар он бахти бедору тоҷу нигин. (Фирдавсӣ)

2. санги ангуштарӣ, санги қиматбаҳои ангуштарин («ФЗТ»); он чи бар рӯи ангуштарӣ савор кунанд, санги қиматӣ ва гуҳар, ки бар рӯи чизе насб кунанд, нигина ҳам гуфта шуда («Амид», «Нозим»); нигина; фирӯза ва лаъл ва ёқут ва алмос, ки дар нигиндони ҳалқаи ангуштарӣ кор бигзоранд («Деҳхудо», «Фарҳехта», «Дурҷ», «ФНЭ», «Муъин», «Ф.Шоҳнома»);

3. ангуштарини муҳрдори подшоҳон («ФЗТ»); муҳри подшоҳон («Муъин»); муҳри подшоҳон («Нозим», «Деҳхудо»); муҳри шоҳӣ («Дурҷ»); хотам, хотами салотин.

НИГИНА نگینه ниг. нигин.

       Нигин туию чу ангуштарист мулки ҷаҳон,

       Баҳову қимати ангуштарӣ бувад зи нигин.(Амир Муиззӣ)

НИГОР نگار 1. наққошӣ, нақш («ФНЭ»); тасвир, расм, зебу зиннат («Ф.Шоҳнома», «Амид», «Муъин»); исм аст аз нигоштан («Бурҳон») ҳосили масдари нигоштан («Fиёс», «Онандроҷ», «Нозим»); нақш, ки бар коғаз ё ба ҷое кашанд («Рашидӣ»); чизе, ки бо ранг ба девору коғаз кашанд («Деҳхудо», «ФЗТ»);

       Табъи ӯ монандаи об аст аз покию лутф,

       Табъи ӯ зуфтӣ нагирад, об напзирад нигор.

(Қатрони Табрезӣ)

2. нақше, ки аз ҳино бар дасту пои маъшуқон кунанд («Бурҳон») ва («Fиёс»); ранги ҳино («ФЗТ»); нақшест, ки занон бар даст кунанд, он гоҳ дастро нигориста гӯянд («Анҷуманоро», «Деҳхудо»); нақше, ки аз ҳино ба дасту пои маҳбуб кунанд («Дурҷ»);

       Кас наояд ба пои деворе,

       Ки бар он суратат нигор кунанд. (Саъдии Шерозӣ)

3. ранге бошад сиёҳ, ки аз ҳино ва нил созанд ва занон бад-он нақшҳо ва абёт бар дасти худ нақш кунанд («Ҷаҳонгирӣ»); дар урф ҳоло ба маънии мутлақи ҳино истеъмол кунанд («Онандроҷ», «Деҳхудо»); ранге бошад, ки дар шаби арӯсии дӯшизагон дасту пояшонро бад-он ороста созанд. Ин одат то рӯзҳои мо расидааст ва хусусан дар Ҳиндустон бисёр ба назар мерасад. Ва ҳиндуҳо чунон мешуморанд, ки агар он рангҳои ба дасти арӯсон гузошта зебо ва баландтоб гарданд, ин нишонаи он аст, ки домод арӯсро ниҳоят дӯст медорад;

4. маҳбуб («ФНЭ»); маъшуқ («Баҳори Аҷам», «Fиёс», «Ф.Шоҳнома»);

       Гар дар Яманӣ, чу бо манӣ, пеши манӣ,

       Гар пеши манӣ, чу бе манӣ, дар Яманӣ.

       Ман бо ту чунонам, эй нигори яманӣ,

       Худ дар ғалатам, ки ман туам, ё ту манӣ?

(Абӯсаиди Абулхайр)

5. нақши нигин, нақше, ки бар нигини ангуштарӣ кунанд («Деҳхудо»);

       Сухан ҳар чӣ гуфтам, ба дониш бибин,

       Нигорӣ кун инрову дилро нигин. (Асадӣ)

6. ороишу зеварро гӯянд;

       Бар ин гӯша румӣ кунад дасткор,

       Бар он гӯша чинӣ нигорад нигор. (Низомии Ганҷавӣ)

7. инчунин рангин ва мунаққаш бошад;

       Бе рӯи ту, эй маҳи нигорин,

       Рухсораи ман ба хун нигор аст. (Саъдии Шерозӣ)

8. маҷ. хубрӯёнро гӯянд.

       Нигоре бидиданд чун навбаҳор,

       Ки аз як назар шер орад шикор. (Абулқосим Фирдавсӣ)

НИГОРА نگاره ном барои духтарон; маънии он дар фарҳангҳо: мунаққаш, шакл, сурат, нақш («ФНЭ»); сурати наққошишуда («Амид»);

НОДИРА а. نادره ном барои духтарон; маънои он дар фарҳангҳо: 1. муаннаси нодир; камёб («Амид», «Дурҷ»);

       Чӣ нишон гӯямат, эй ёр, ки он нодираро

       Натвон гуфт мисоле, натвон зад масале. (Ҷомӣ)

2. беҳамто («Дурҷ», «Амид»); бемонанд («Ф.Низом», «Деҳхудо»);

3. зани бемонанд («ФНЭ»); зане, ки ҳамтояш набошад; зане, ки дар ҳусну малоҳат, дар рафтору кирдор монандаш, касе набошад;

4. нафис («ФНЭ»);

5. турфа, аҷиб («ФНЭ»); тарифа, ҷолиб («Деҳхудо»);

       Бас нодира нигорию бас булаҷаб бутӣ,

       Моро бигӯ, ки луъбати хандони кистӣ? (Хоқонӣ)

6. латифа, базла.

НОЗАНИН نازنین аз асмои бонувон; маънои он дар фарҳангҳо: 1. нозпарвард, гиромӣ дошташуда, ба нозу неъмат парварда («Деҳхудо», «Дурҷ»); нозпарварда («Зебоном»);

       Он рӯйи нозанинро як дам ба сӯйи ман кун,

       То бештар набинам насрину арғавонро. (Амир Хусрав)

2. дорандаи ноз, нозкунанда («Дурҷ», «Зебоном»); мураккаб аст аз ноз ва лафзи нин, ки калимаи нисбат аст («Баҳори Аҷам»);

       Гар бар сари чашми мо нишинӣ,

       Нозат бикашам, ки нозанинӣ. (Саъдии Шерозӣ)

3. латиф ва зариф (сифати маъшуқ, «Дурҷ»); маъшуқи зариф («Дурҷ»); маъшуқаи латиф ва зариф («Деҳхудо»);

       Сарфарозам кун шабе аз васли худ, эй нозанин,

       То мунаввар гардад аз дидорат айвонам чу шамъ.

(Ҳофизи Шерозӣ)

4. маъшуқ («Нозим», «Деҳхудо», «Муъин»); маҳбуб («ФНЭ»); маҳбуба («ФЗТ»); маъшуқаи бо карашма бувад («Деҳхудо»);

       Нозанино! Ба чунин ҳусну латофат, ки турост,

       Ноз кун, ноз, ки шоистаи ноз омадаӣ.

(Шефтаи Ҳамадонӣ)

5. нозукандом, хушандом, латиф, дилрабо («Амид»); ҷамил («ФНЭ»); зебо, зариф («Муъин»); хушрӯй, дилбар («ФЗТ») хуб, дӯстдоштанӣ («Деҳхудо»); зеборӯй, зеборухсор, некӯчеҳра, саропо некӯ;

       Гарам ба ноз кушию ба лутф бинвозӣ,

       Ҳар он чи мекунӣ, эй нозанин, хушоянд аст.

(Заргари Исфаҳонӣ)

6. дӯстдоштанӣ, гиромӣ («Дурҷ», «Фарҳехта», «Муъин», «Нозим», «Деҳхудо»); азиз, арҷманд, мавриди иззу икром афтода;

       Гирифтам дасти ёри нозанинро,

       Зи рӯи аҷз бӯсидам заминро. (А. Фароҳонӣ)

7. боарзиш, нафис, гаронбаҳо («Дурҷ», «Нозим»).

НОЗБОНУ نازبانو номи занона; маънии он дар луғот: 1. бонуи бо лутфу ноз («ФНЭ»);

2. бонуи зебоандом; дурахшандаи зебо («Зебоном»).

НОЗИРА а. ناظره аз номҳои занона.

НОЗӢ نازی барои занон бошад; маънияш дар фарҳанг: он кӣ бисёр ноз кунад («Зебоном»).

НОЗИЯ نازیه дар вазни Розия, ки вожаи арабист, сохташуда, ҳаммаънои нозӣ аст;

НОЗОФАРИН نازآفرین мансуб ба занон; маънии он дар фарҳангҳо: 1. маъшуқе, ки нози бисёр ба кор барад («Фарҳехта»);

2. он ки неъмату рифоҳ ва хушӣ падид оварад («Фарҳехта»);

3. офаридашуда барои зебоӣ («Зебоном»);

4. ситоишгари зебоӣ («Зебоном»).

НОЗПАРӢ نازپری ном барои бонувон аст; маънои он дар луғот:

1. парии ноздор, зебои ноздор («ФНЭ»);

2. зеборӯйи борикандом («Зебоном»);

3. ситоишгари зебо («Зебоном»);

4. дилбар; маҳбуба («Зебоном»);

5. номи ҳамсари Баҳроми Гӯр, ки ӯ духтари Хоразмшоҳ буд.

       Духти Хоразмшоҳ Нозпарӣ,

       К-аш хиромӣ ба сони кабки дарӣ. (Низомии Ганҷавӣ)

НОИР نایر барои бонувон; маънояш дар фарҳанг: бону, зан, ҳамсар («Зебоном»).

НОИРО نایرا барои занон; маънояш дар луғат: зан («Зебоном»); бону, хонум.

НОҲИД ناهید аз номҳои духтарон бошад; маънии он дар луғот: 1. фариштаи покӣ;

2. ситораи Зуҳра, ки онро мутрибаи фалак ҳам гуфтаанд («Амид», ситораи Зуҳра («Ф.Шоҳнома», «Муъин»); сайёраи Зуҳра («ФЗТ»); ситораи Зуҳра, ки бар фалаки севум тобад ва онро мутрибаи фалак гӯянд («Fиёс»);

3. духтари норпистон («Муъин»);

4. номи духтари Қайсари Рум – Катоюн ва ё Китоюн низ мегуфтанд («Ф.Шоҳнома»);

5. номи модари Искандар («Ф.Шоҳнома»).

НУРАФШОН نورفشان номи духтарон аст; пурзиё, нуронӣ, соҳиби фару зебоӣ.

НӮШИН نوشین исмест аз асмои бонувон; маънии он дар луғат: 1. ширин («Зебоном»);

2. биҳиштӣ («Зебоном»);

3. ҷовидон («Зебоном»).

НӮШОБА نوشابه аз номҳои духтарона аст; маънии он дар луғат: оби хушгувор («Зебоном»).

НӮШФАР نوشفر ном барои бонувон аст; маънии он дар луғат: бошукӯҳи ҷовидон, бошӯкуҳи пойдор («Зебоном»).

НӮШОФАР نوش آفر ном барои бонувон бошад; шодибахш, хурсандиоваранда.

НӮШОФАРИН نوشافرین номест мансуб ба занон; маънии он дар луғат: созандаи шаҳди ширин («Зебоном»).

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(0)
ҲАНУЗ ШАРҲ НЕСТ
Шарҳ