НОМИ ПИСАРОНА
Номҳо бо ҳарфи "А"
820
6

А –

АБАРДОД ابرداد номи хушоҳанг ва зебо, ки одамони доно бо умеди давлатдор, шуҳратманд ва соҳибмақом шудани писарашон мегузоранд, ба маънои: 1. баландофарида, худодод;

2. додгар, одил, соҳибадл;

3. номи яке аз сардорони Куруши бузург («ФНЭ»).

АББОЗ а. ابباز ин номи писарҳоест, ки падарҳояшон мехоҳанд, ки ҳамеша дастгир ва ҳамроҳи онҳо дар ватан ва дар мусофирӣ бошанд; агар падар дар мусофират бошад ва писаре таваллуд шавад, номи ӯро дар замони пеш Аббоз мемонданд. Эзоҳ: Дар таърихи ислом номи падари Абдуллоҳ Тамимӣ мебошад, ки гурӯҳи аббозия берун аз маркази хилофат ҳамқавлу ҳамқабилаи ӯ буданд.

АББОС а.м عباس ба маънои: 1. шере, ки шерон аз он бигрезанд («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо»);

2. инсоне, ки чеҳраи гирифта дорад.

3. Ибни Абдулмутталиб, ҷадди бани Аббос ва амми Муҳаммад расулуллоҳ (с) (с. т. 51 қабл аз ҳиҷрат, с. ф. 32 ҳ.қ. / 653 м.) марде некӯкор ва устуворандеша буд ва барои озодии бардагон иштиёқ дошт, чунонки 70 бандаро бихарид ва онҳоро аз бардагӣ раҳоӣ бахшид.

       Маро чун нест бар кас ҳеч тафзил,

       Чӣ хоҳам кард зуҳду фазли Аббос? (Саноии Ғазнавӣ)

АБД а. عبد ин пешванди арабӣ пеш аз номҳои мардона меояд ба маънои: 1. парастанда, ғулом, банда;

2. дар шакли абдуҳу дар арабӣ маънии бандаи ӯ, яъне бандаи Худоро дорад.

       Саъдӣ, ризои дӯст талаб кун, на ҳаззи хеш,

       Абд он кунад, ки раъйи худовандгори ӯст.

(Саъдии Шерозӣ)

АБДОЛ а. ابدال 70 нафар хоссони Худоро абдол гӯянд.

       Шунидам, ки дар рӯзгори қадим

       Шудӣ санг дар дасти абдол сим. (Саъдии Шерозӣ)

 

       Гаҳ бипурсам аз ӯ ба ваҷҳи суол,

       К-аз чӣ абдол гаштаанд Абдол. (Абдурраҳмони Ҷомӣ)

АБДУЗЗОҲИР а. عبدالظاهر дар луғатҳо ду таркиби он: абд ба маънои парастандаи Худо ва Зоҳир номе аз номҳои Худои таоло; пайдо ба ҳастӣ; муқобили ниҳон («Деҳхудо») омадаанд.

АБДУЛАВВАЛ а. عبدالاول Аввал – номе аз номҳои Худои таоло ва он кӣ – ҳамеша бувад («Деҳхудо»).

АБДУЛАЗИЗ а. عبدالعزیز Азиз – аз номҳои Худованди таоло аст. Он маъниест, ки дарк нагардад ва мағлуб нашавад ва чизе ӯро оҷиз накунад ва ӯро монанд набошад («Деҳхудо»); сифотест аз сифоти Борӣ таоло («Фарҳехта»).

АБДУЛАЗИМ а. عبدالعظیم Азим – сифате аз сифоти Борӣ таоло ва он чунон аст, ки қадри ӯ аз ҳадди ақлҳо даргузарад он сон ки ҳақиқату кунҳи вай ба тасаввур наояд («Деҳхудо»).

       Ҷумла бар худ ҳаром карда будӣ,

       Ҳар чӣ модуни Кирдгори азим. (Носири Хусрав)

АБДУЛАЛИМ а.عبدالعلیم 1.Алим – яке аз сифатҳои Худо мебошад («ФЗТ»).

       Бинвозу биёмурз, бикун афву каромат

       Бар бекасии мо, чу алимию хабирӣ.

2. яке аз асмои Худои таоло ва маънии он доно мебошад.

       Айбат аз бегона пӯшидасту мебинад басир,

       Феълат аз ҳамсоя пинҳон асту медонад алим.

(Саъдии Шерозӣ)

АБДУЛАҲАД а. عبدالاحد Аҳад – ягона, фард, якӣ ба Худой, бандаи Худои якто; номе аз номҳои Худои таоло; назди баъзе аҳад, махсус аст ба Худои таоло ва дар сифоти ғайри ӯ итлоқ накунанд («Деҳхудо»); номи Борӣ таоло («ФНЭ»).

АБДУЛБАСИР а. عبدالبصیر 1. Басир – яке аз сифоти Илоҳист («Фарҳехта»); яке аз асмои Борӣ таоло («Онандроҷ»);

2. аз сифоти Худованди азза ва ҷалла буда, доно ва бино маънӣ дорад.

       Кофиронро дарду муъминро башир,

       Лек нақди ҳол дар чашми басир. (Ҷалолуддини Румӣ)

АБДУЛБОИС а. عبدالباعث абд – банда, ғулом, Боис – яке аз номҳои Эзади таборак ва таоло («Фарҳехта»); барангезандаи мурдагон, фиристандаи расулон («Муҳаззаб-ул-асмо», «Деҳхудо»).

АБДУЛВАДУД а. عبدالودود абд – банда, ғулом, 1. Вадуд – номе аз номҳои Худои таоло («Fиёс», «Деҳхудо»); сифатест аз сифоти Худои таоло («Фарҳехта»);

2. дӯст ва бисёр меҳрубон.

       Дасти ҳоҷат чу барӣ, пеши Худованде бар,

       Ки карим асту раҳим асту ғафур асту вадуд.

(Саъдии Шерозӣ)

АБДУЛВАЛӢ а. عبدالولی абд – банда, ғулом, Валӣ – номе аз номҳои Худои таоло; дӯсту ёри некон («Деҳхудо»).

АБДУЛВАҲҲОБ а. عبدالوهاب абд – банда, ғулом, Ваҳҳоб – исме аз асмои Худои таоло, бахшандаи бисёр ва некбахшанда.

АБДУЛВОРИС а. عبدالوارث абд – банда, ғулом, Ворис – боқӣ пас аз фанои халқ («Ақраб-ул-маворид»); яке аз сифоти Худои таоло; он ки боқӣ монад пас аз фанои халқ; Худованди таборак ва таоло («Нозим»); номе аз номҳои Худои таоло («Деҳхудо»); яке аз асмои Борӣ таоло, он ки боқӣ монад пас аз фанои халқ, яъне Худои абадзинда.

АБДУЛВОСЕЪ а. عبدالواسع абд – банда, ғулом, Восеъ – дар асмои ҳусно афзунато, ки бахшиши вай ҳар хоста ва пурсишро бигунҷонад ё муҳит ба ҳар чиз бошад, ё он ки рӯзияш ҳамаи офаридаҳои вайро дар бар гирад ва бахшоиши ӯ шомили ҳама ашё гардад («Деҳхудо»).

АБДУЛВОҲИБ а.عبدالواهب абд – банда, ғулом, Воҳиб – номе аз номҳои Худои таоло («Дурҷ»); бандаи Худои атокунанда.

АБДУЛВОҲИД а.عبدالواحد абд – банда, ғулом, Воҳид – аз номҳои Худои таоло («Муҳаззаб-ул-асмо»); парастандаи Худои ягона («Деҳхудо»); аз асмои Борӣ таоло, ки яккаву ягона аст.

       Тавҳиди ӯ тамом бад-ӯ гардад,

       Донистӣ ар Воҳиди якторо. (Носири Хусрав)

АБДУЛВОҶИД а. عبدالواجدабд – банда, ғулом, Воҷид – аз номҳои Худои таоло ба маънии ғанӣ ва тавонгарест, ки ниёзманд нашавад («Тоҷ-ул-арӯс», «Деҳхудо»).

АБДУЛҒАНӢ а. عبدالغنی абд – банда, ғулом, Ғанӣ – доро, номе аз номҳои Илоҳӣ («Фарҳехта»); номе аз номҳо ва сифоти Худои таоло («Деҳхудо»).

       Надонист дар боргоҳи ғанӣ,

       Ки бечорагӣ беҳ зи кибру манӣ. (Саъдии Шерозӣ)

АБДУЛҒАФУР а. عبدالغفور абд – банда, ғулом, Ғафур – бахшоянда ва афвкунанда яке аз номҳои Аллоҳ («ФЗТ»); Омурзандаи гуноҳ, омурзгор; яке аз сифоти Худои таоло («Фарҳехта»); аз сифоти Худованд ба маънои омурзанда («Муъин»); яке аз сифоти Борӣ таоло аст, яъне сотири гуноҳи бандагони худ («Мунтаҳо», «Онандроҷ»); номе аз номҳои Худои таоло; исме аз асмои сифоти Илоҳӣ («Деҳхудо»).

АБДУЛҒАФФОР а. عبدالغفار абд – банда, ғулом, Ғаффор – бисёр афвкунанда, омурзишкунанда (сифати Худо, «ФЗТ»); аз сифоти Худои таоло («Фарҳехта»); аз сифоти Худованд ба маънои омурзанда («Муъин»); омурзандаи гуноҳон («Тарҷумон»-и Аллома Ҷурҷонӣ), нек омурзгор, омурзанда ва пӯшандаи гуноҳ («Деҳхудо»).

       Донӣ, зи чӣ як номи Ҳақ омад Ғаффор.

       Яъне ки ба муҷримони осӣ раҳм ор.

       Гар ҷоҳиле аз ҷаҳл накардӣ гунаҳе,

       Пас, афв ҳамеша менишастӣ бекор.

(Хоқонии Шарвонӣ)

АБДУЛКАБИР а. عبدالکبیر абд – банда, ғулом, Кабир – номе аз номҳои Худои таоло («Муҳаззаб-ул-асмо»); комил дар зот («Деҳхудо») .

АБДУЛКАРИМ а. عبدالکریم абд – банда, ғулом, Карим – бахшандаи гуноҳ (сифати Худо, «ФЗТ»); яке аз номҳои Худои таоло аст («Ас-сомӣ фӣ-л-асомӣ», «Деҳхудо»); аз асмои Худованди таоло, даргузаранда аз гуноҳ, бораҳм, раҳим, бокарам.

       Подшоҳо, ту каримию раҳимию ғафур,

       Дасти мо гир, ки дармондаи беболу парем.

(Хоқонии Шарвонӣ)

       Шунидам, ки дар рӯзи уммеду бим

       Бадонро ба некон бибахшад карим. (Саъдии Шерозӣ)

АБДУЛҚАЙЮМ а. عبدالقیوم абд – банда, ғулом, Қайюм – яке аз номҳои Худо («ФЗТ»); яке аз асмои Илоҳӣ («Fиёс»); аз номҳои Худованд ба маънои қоим ба зот («Муъин»); боқудрат, тавоно.

АБДУЛҚАҲҲОР а. عبدالقهار абд – банда, ғулом, Қаҳҳор – киноя аз Худо («ФЗТ»); сифатест аз сифоти Худои таоло; интиқомҷӯ, пурзӯр.

АБДУЛҚОДИР а. عبدالقادر 1. парастандаи Худои қудратманд; 2. сифати ифтихории парастанда ва бандаи соҳибқудрати Худо («ФЗТ»).

       Ин ҳама осор, ки нодирнамост,

       Бар сифати ҳастии қодир гувост.

(Абдурраҳмони Ҷомӣ)

АБДУЛҚОСИМ а.عبدالقاسم абд – банда, ғулом,Қосим яке аз номҳои Худо, ки бахшандаи ризқ ҳисоб мешавад («ФЗТ»).

АБДУЛҚУДДУС а. عبدالقدوس абд – банда, ғулом, Қуддус – бисёр пок ва номе аз номҳои Ҳақ таоло («Fиёс»); поку покиза аз ҳар гуноҳе, яке аз номҳои Худо («ФЗТ»).

Худованди қуддус ҳеҷ вақт аз барои гузаштан ва рафтани чун ту ҳар бехираде муҳимми кишоварзии худро фаропас набарад. (Аҳмади Дониш).

АБДУЛЛАТИФ а.عبداللطیف абд – банда, ғулом, Латиф – номе аз номҳои Худои таоло; аз асмои Худои таоло аст («Тоҷ-ул-масодир»); яке аз номҳои Борӣ таоло, яъне меҳрубон; расонандаи некиҳо ва манофеъ бар бандагони худ ба рифқ ва лутф ё донои хафоёи умур ва дақоиқи кор («Мунтаҳо»); бахшояндаи меҳрубон («Муҳаззаб-ул-асмо», «Деҳхудо»).

       Латифи карамгустари корсоз,

       Ки дорои халқ асту донои роз. (Саъдии Шерозӣ)

АБДУЛЛОҲ а. عبدالله абд – банда, ғулом, Аллоҳ – Яздон, Худо, Додор, Офаридгор («Вожаҳои сара»); паёмбари гиромӣ Муҳаммад (с), дар аҳодис таъкид кардааст, ки беҳтарин номҳои писандидаи Аллоҳ Абдуллоҳ, Абдурраҳмон ва Ҳорис мебошанд; маънии Абдуллоҳ бандаи Аллоҳ мебошад.

АБДУЛМАВЛОН а. عبدالمولان абд – банда, ғулом, Мавлон – молик, сарвар, дӯст, озод; бандаи озодшуда.

АБДУЛМАЛИК а.عبدالملک абд – банда, ғулом, Малик – Худои таоло, ё малики самовот («Дурҷ», «Муъин»); молик ва соҳиб ва номи Ҳақ таоло («Fиёс»).

       Гуфт: Ҳошо, ки бувад бо он малик

       Дар худовандӣ касе дигар шарик! (Ҷалолуддини Румӣ)

АБДУЛМАННОН а. عبدالمنان абд – банда, ғулом, Маннон – яке аз сифоти Худо («ФЗТ»).

       Барои нон наравам зери бори миннати халқ,

       Ки обу нонам ҷуз бо Худои маннон нест.

(Адибулмамолики Фароҳонӣ)

2. миннатгузоранда, бисёр некӯикунанда ва бахшанда; яке аз номҳои Борӣ таоло («Дурҷ»); яке аз асмои ҳусно аст («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо»).

       Ба ёди зоҳид аз асмои Яздон

       Намеояд ба ҷуз Ҳаннону Маннон. (Калими Кошонӣ)

АБДУЛМАҶИД а. عبدالمجید абд – банда, ғулом, Маҷид – аз асмои Худои таоло аст ва ба маънии он ки дар зоту сифоти худ азим ва нисбат ба бандагонаш бисёр ба хайру эҳсон аст («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо»).

       Ҳаминат бас аз Кирдгори маҷид,

       Ки тавфиқи хайрат бувад бар мазид. (Саъдии Шерозӣ)

АБДУЛМӮЪМИН а. عبدالمؤمن абд – банда, ғулом, Мӯъмин – яке аз асмои Борӣ таоло, яъне Худои паноҳдиҳанда

АБДУЛҲАКИМ а. عبدالحکیم абд – банда, ғулом, Ҳаким – номе аз номҳои Худои таоло; Ҳакими ҳакимон Худост, яъне шифои беморон ӯ бубахшад.

       Чунин кӣ кард тавонад? – Магар Худои бузург,

       Ки қодир асту ҳаким асту олиму ҷаббор.

(Носири Хусрав)

АБДУРРАУФ а. عبدالرئوف абд – банда, ғулом, Рауф – меҳрубонии Худо ба бандагонаш; бахшоиши Худои азза ва ҷалла бар бандагонаш; сифоти Борӣ таоло.

АБДУРРАШИД а. عبدالرشید абд – банда, ғулом, Рашид –сифати Худои таоло, ба роҳи рост раҳнамоянда, раҳнамо («Деҳхудо»).

АБДУРРАҚИБ а. عبدالرقیب абд – банда, ғулом, Рақиб – номе аз номҳои Худованди таоло нигаҳдорандаи ҳар чиз.

АБДУРРАҲИМ а. عبدالرقیب абд – банда, ғулом, Раҳим номе аз номҳои Худои таоло, бисёр бахшоянда бар мусалмонон («Нозим», «Деҳхудо»).

АБДУРРАҲМОН а. عبدالرحمن абд – банда, ғулом, Раҳмон яке аз асмои ҳасанаи Аллоҳ таоло; бахшанда, меҳрубон, рӯзидиҳанда, бисёр бахшанда.

                   Он чи ба дастурии раҳмон диҳанд,

                   Кай зи паи ғорати шайтон диҳанд?

(Амир Хусрави Деҳлавӣ)

АБДУССАБУР а. عبدالصبور абд – банда, ғулом, Сабур – номе аз номҳои Худой («Деҳхудо»); бандаи пуртоқат.

       Чун нагуфтӣ, эй сабуру эй ҳалим,

       Кай бигуфтӣ, эй шуҷоъу эй карим?

(Ҷалолуддини Румӣ)

АБДУССАЛОМ а. عبدالسلام абд – банда, ғулом, Салом –номе аз номҳои Борӣ таоло («Ақраб-ул-маворид»); беайбӣ («Онандроҷ»), покӣ аз айбҳо («Мунтаҳа-л-араб»).

АБДУССАМАД а. عبدالصمد абд – банда, ғулом, Самад – аз асмои ҳусно аст («Деҳхудо»).

       Ҳам намудори суҷуди самад аст

       Шаманонро, ки ҳавои санам аст. (Хоқонии Шарвонӣ)

2. поянда, ҷовидон, абадӣ (яке аз номҳои сифатии Худо).

       Гуфтам: Санампараст машав, бо самад нишин!

       Гуфто: Ба кӯи ишқ ҳам ину ҳам он кунанд.

(Ҳофизи Шерозӣ)

АБДУССАМЕЪ а. عبدالسمیع абд – банда, ғулом, Самеъ – сифате аз сифоти Борӣ таоло ва маънии он донандаи ҳар чиз («Онандроҷ», «Мунтаҳо», «Деҳхудо»).

       В-ар ҳамчу мо Худой на ҷисм асту на гарон,

       Пас, ҳамчу мо чаро ки самеъ асту ҳам басир?!

(Носири Хусрав)

АБДУССАТТОР а.عبد الستار абд – банда, ғулом, Саттор – номест аз номҳои Борӣ таоло («Мунтаҳо»).

АБДУШШАКУР а. абд – банда, ғулом, Шакур – яке аз номҳои Борӣ таоло ва маънии он подошдиҳандаи бандагон мар аъмоли эшонро ва бар амали қалил ҷазои ҷазилдиҳанда аст («Мунтаҳо», «Онандроҷ», «Деҳхудо»).

       Пас, чӣ гӯӣ, зи баҳри эшон кард

       Осмону замин ғафуру шакур?! (Носири Хусрав)

АБДУШШАҲИД а.عبدالشهید абд – банда, ғулом, Шаҳид – аз номҳои Худои таоло, ки ҳеҷ ғайбе бар ӯ пӯшида нест, он ки аз илми ӯ чизе фавт нашавад («Онандроҷ», «Нозим», «Деҳхудо»).

АБИР а. عبیر хушбӯии хушк; навъе аз хокаи хушбӯи ороишии (косметикаи) қадимиён.

АБРОР а. ابرار некон, одамони некӯкор, солеҳон, тақводорон («ФЗТ»). некӯкорон, некон («Амид»), некон, некӯкорон («Муъин», «Деҳхудо», «Фарҳехта»); некон («Дурҷ»); некӯкорон; ҷамъи борр ва бирр ба ташдиди «ро» («Мунтахаб», «Fиёс»).

       Эй одати ту хубтар аз сурати мардум,

       Эй хотири ту поктар аз тоати аброр!

(Фаррухии Сиистонӣ)

       Ба сони буткадаҳо тоқҳош пурсурат,

       Шукуфта чун гулу беайб чун дили аброр. (Унсурӣ)

АБУЛҚОСИМ а. ابوالقاسم маънои луғавии Абулқосим айнан «падари Қосим» мебошад.

АБУЛФАЗЛ а. ابوالفضل 1. худованди ҳунар, соҳиби фазл («Деҳхудо»); падари дониш («ФНЭ»); куняи шахси донишманд.

       Гирам, падари ту буд оқил,

       Аз фазли падар туро чӣ ҳосил? (Абдурраҳмони Ҷомӣ)

АБУЛФАЙЗ а. ابوالفیض падари эҳсону сахо, босаховат, бахшанда;

АБУЛФАТҲ а. الوالفتح дар қадим яке аз куняҳои ҳокимони мамлакатҳои исломӣ буд; 2. падари пирӯзӣ («ФНЭ»); зафарманд, ғолиб.

АБУЛҲАСАН а. ابوالحسن 1. лақаби ҳазрати Алӣ мебошад, зеро ки вай Ҳасан ном писар дошт, яъне падари Ҳасан;

2. падари некӣ; хуб, нек, зебо, писандида.

АБУЛҲУСАЙН а. ابوالحسین 1. дар асри миёна куняи шахсони давлатманду олимартаба будааст.

2. падари некӣ, нек, хуб, зебо.

АБӮ а. ابو 1. аб, падар ин калима асосан пеш аз куняҳои мардон дарояд, монанди ибн («Деҳхудо»); ба маънии падар («ФНЭ»); аб, падар («Дурҷ»); 2. падар шудан, падар гардидан касеро,падарӣ кардан касеро, падарӣ («Деҳхудо»);

3. калимае, ки дар арабӣ бар сари куняҳои мардон дармеояд («ФНЭ»); калимаи арабӣ, ки бар сари куняҳои мардон ояд («Дурҷ»).

АБӮАЛӢ а. ابوعلی 1. маҷ. баландмартаба; олимақом;

2. номи ифтихории Шайхурраис Ҳусайн ибни Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино ва чанд тани дигар аз фузало ва донишмандон («Амид»); Ҳусайн ибни Абдуллоҳ ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Сино мулаққаб ба Ҳуҷҷатулҳақ, Шарафулмулк, Имомулҳукамо, маъруф ба Шайхурраис.

АБӮБАКР а. ابوبکر халифаи аввал мулаққаб ба Атиқ ва Сиддиқ ва Зулхилол ва Шайхулхулафо ва ёри ғори набӣ («Амид»).

АБӮМУСЛИМ а. ابومسلم 1. ба Худо таслимшуда, Худопараст; 2. исми сарлашкари машҳури Аббосиён аст, ки дар миёнаи асри VIII ба муқобили хулафои Умавӣ хурӯҷ карда, ҳокимияти онҳоро сарнигун намудааст. Аз рӯи ривоятҳо номи аслии вай Абдурраҳмон буда, Абӯмуслим куняаш ҳисоб мешудааст.

АБӮНАСР а.ابونصر падари зафар, зафарманд, ғолиб, музаффар, пирӯз

АБӮСАИД а. ابوسعید 1.хушбахт, падари хушбахтиҳо;

2. ориф ва шоири асри ХII Абӯсаиди Абулхайр.

АБӮТОЛИБ а. ابوطالب 1. аз вожаҳои абӯ – падар ва толиб – талабгор гирифта шудааст;

2. номи писари Абдулмутталиб – амми паёмбари гиромӣ Муҳаммад(с) ва падари ҳазрати Алӣ (р).

АБӮҲАНИФА а. ابوحنیفه куняи Нуъмон ибни Собит ибни Зутӣ ибни Моҳ ё Нуъмон ибни Собит ибни Нуъмон ибни Марзбон ё Товус ибни Ҳурмуз. Абӯҳанифа аз аҳли Кобул ва аз ҷумлаи тобеин аст. Абӯҳанифа ба ҳафтодсолагӣ дар санаи 150 ҳ.қ. даргузашт; ӯ машҳур ба Имоми Аъзам аст.

АБӮҲУРАЙРА а. ابوهریره Абдурраҳмон, аз асҳоби Ҳазрати Расул, марди фақире буд. Мегӯянд, рӯзе хидмати ҳазрати расул расид ва бачаи гурбае дар остин дошт он ҳазрат ба ӯ фармуд ё Абоҳурайра (эй падари гурба) ва бо ин куня маъруф шу

д. Дар замони Муовия ҳукмрони Мадина шуд ва барои хушомади Муовия аҳодисе аз қавли пайғамбар ҷаъл кард («Амид»).

АВАС а. اوص 1. дорандаи чашмаҳо («ФНЭ»);

2. орзуманд («ФНЭ»);

3. боирода, тавоно («ФНЭ»);

4. ғанимат;

5. фурсат.

АВАСТО اوستا номи китоби муқаддаси дини зардуштӣ.

АВВАЛ а. اول 1. якум, нахустин; нахуст, пеш, пеш аз ҳама («ФЗТ»); сиғаи исми тафзил ба маънии пештар ва мунсариф омадан («Fиёс»); ҷ. авоил, нахуст, нахустин («Муъин»); нахуст, нахустин, якум, муқобили охир («Дурҷ»); зидди охир («Амид»);

       Рӯзи аввал, ки ба номи ҳама кас қуръа заданд,

       Қуръаи ишқ ба номи мани мискин афтод. (Ибни Ямин)

       Эй ки хоҳӣ дод бахши ғам ба мискинони хеш,

       Чун манат мискинтарам, аввал маро фармо насиб.

(Камоли Хуҷандӣ)

2. оғоз, саршавӣ, ибтидо («ФЗТ»); муқобили анҷом, поён («Дурҷ»); сароғоз («Вожаҳои сара»);

       То ба аввал нарасад ҳеч охир,

       То чу охир набувад ҳеч аввал. (Анварӣ)

 

       Чунон буд ошиқи тоат дар аввал,

       Ки ҷисмаш кард бо ҷонон мубаддал.

(Аттори Нишопурӣ)

3. ин номро одатан ба фарзанди аввалин гузошта, орзу мекунанд, ки шумораи онҳо зиёд шавад; ниг. Абдулаввал.

АВЛО а. اولا беҳтар, бартар.

       Тариқи хидмат агар биспаранд, боке нест,

       Замона нек шиносад тариқи авлоро. (Анварӣ)

АВЛОД а. اولاد 1. ҷ. ВАЛАД.

2. номи паҳлавонест дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, ки Рустам ӯро дар Мозандарон асир гирифтааст.

       Бад-он марз Авлод буд паҳлавон,

       Яке номдоре, далере ҷавон. (Фирдавсӣ)

АВРАНГ اورنگ 1. тахт («Туҳфат-ул-аҳбоб»); тахти шоҳӣ («ФНЭ»); тахти подшоҳон («Анҷуманоро», «Бурҳон») тахти подшоҳӣ («Нозим») сарир ва тахт («Онандроҷ», «Деҳхудо»);

2. номи фиристодаи подшоҳи Кашмир ба Яман («ФНЭ»);

       Бар авранги заррин-ш биншонданд,

       Ба шоҳӣ бар ӯ офарин хонданд. (Фирдавсӣ)

3. ақлу дониш («ФНЭ»);

4. фар ва зебоӣ («Онандроҷ», «Анҷуманоро», «Нозим», «Бурҳон», «Деҳхудо»).

Эй аз рухи ту тофта зебоию авранг,

Афрӯхта аз талъати ту маснаду авранг. (Шаҳид)

5. шодию хушҳолӣ («Нозим», «Онандроҷ», «Анҷуманоро», «Бурҳон», «Деҳхудо»);

6. зиндагонӣ («Нозим», «Анҷуманоро», «Онандроҷ», «Бурҳон», «Деҳхудо»);

7. осмон («Деҳхудо»);

8. обранг («Нозим», «Деҳхудо»);

9. бахт («Туҳфат-ул-аҳбоб»).

АВРАНГЗЕБ т.м. اورنگزیب – шоистаи тахт, зеби тахт. Ниг. АВРАНГ

АВРАНД اورند 1. шукӯҳ, ҳишмат, ҷалолат.

       Сиёвуш маро ҳамчу фарзанд буд,

       Ки бо фарру бозуву авранд буд. (Фирдавсӣ)

2. макру ҳила

АДИБ а. ادیب 1. устод, тарбиятгар, мураббии бодонишу фарҳанг («ФЗТ»); омӯзандаи адаб, фарҳангомӯз («Фарҳех­та»); адабомӯз («Деҳхудо»);

       Шараф аз илм бувад ё зи адаб,

       Беадабро натавон хонд адиб. (Ҳоҷиби Шерозӣ)

2. зирак, нигаҳдорандаи ҳадди ҳар чиз («Дурҷ»); сухандон, зирак («ФЗТ»); бофарҳанг («ФНЭ»); фарҳангвар, фарҳангӣ, донишманд, ҳунарманд, худованди адаб, адабдоранда, донои улуми адаб («Фарҳехта»);

       Он, к-ӯ амид, рафт зи хона,

       Он, к-ӯ адиб, рафт ба мактаб. (Масъуди Саъд)

3. нависанда, адабиётшинос («ФЗТ», «Вожаҳои сара»);

4. дабир («Деҳхудо», «Дурҷ»).

       Мо аз он ҷо омадем ин ҷо ғариб,

       Ту чаро махсус бошӣ, эй адиб?! (Ҷалолуддини Румӣ)

5. расмдон; донандаи расму оин ва боварҳои куҳан («Деҳхудо»); одобдон («Дурҷ»).

       Дурам ҳамекунанд адибон зи пеши ту,

       Эй ҳурзода, ишқ биёмӯз адибро! (Авҳадӣ)

6. Унвони ифтихории шоирон Адиб Собири Тирмизӣ (1078-1147) Адиби Нишопурӣ (1867-1926) ва Адиби Пешоварӣ (1844-1930).

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(6)
Бибизайнаб 2019-07-28, 20:56
Маънои ном
Посух
Адам 2019-09-16, 19:05
Адам
Посух
Айёмиддин 2019-09-17, 23:31
Чи маъно дорад
Посух
Пайрав 2019-09-27, 23:50
Душанбе
Посух
Ансор 2019-10-19, 19:32
Исфара
Посух
ансор 2019-10-20, 19:57
Мост
Посух
Шарҳ