НОМИ ПИСАРОНА
Номҳо бо ҳарфи "Ф"
142
0

– Ф –

ФАЗИЛАТ а. فضیلت 1. бартарӣ, болотарӣ, афзалият; хубӣ, некӣ («ФЗТ», «Муъин», «Вожаҳои сара»); мазийят, фузунӣ («Мунтаҳо», «Деҳхудо»);

       Туро фазилат бар хештан тавонам дид,

       Валек фазлат номардумисту бехатарӣ. (Оғоҷӣ)

2. бартарӣ дар фазл, илм ва камол; олимӣ, донишмандӣ, боилму бодонишӣ («ФЗТ»); дараҷаи олӣ дар фазл, фузунӣ дар маърифат ва илм («Фарҳехта», «Дурҷ», «Амид»); дониш, фарзон («Вожаҳои сара»); пояи баланд дар ҳикмат ва фарҳанг, хирад;

3. савоб, аҷр («ФЗТ»);

       Даме, ки ҳақ ба забонаш сухансаро бошад,

       Фазилате натавон ёфт беш аз ин ҳаргиз. (Бедил)

4. сифати некӯ; муқобили разилат; фазилатҳои аслӣ ибора-танд аз: шуҷоъат, иффат, ҳикмат («Муъин», «Деҳхудо»); фазоили аслиро чаҳор донистаанд, ки яке аз онҳо ҳам адолат аст: кадом фазилат, ки аз уммат ба уммат ва аз миллат ба миллат расид ва мардуд нагашт («Калилаву Димна»).

ФАЗЛУННИСО а. فضل النسا зани шоиста, сазовори таҳсин ва офарин.

ФАЙЗИНИСО а. فیض النسا хайру баракати занҳо.

ФАЛАКНОЗ فلکناز болоназар, серноз, пуришва.

ФАРАНГИС فرنگیس 1. хушбахтидиҳанда ба гетӣ;

2. номи духтари подшоҳи Турон – Афросиёб – ҳамсари Сиёвуш ва модари шоҳ Кайхусрави Каёнӣ.

       Фарангис беҳтар зи хубони ӯй,

       Набинӣ ба гетӣ чунон рӯйу мӯй. (Фирдавсӣ)

 

       Аз Фарангису Катоюну Ҳумой

       Бостонро ному ово дидаам. (Хоқонии Шарвонӣ)

ФАРАҲАНГЕЗ فرح انگیز ангезандаи шодӣ, суруровар, шодибахш.

ФАРАҲБАХШ فرح بخش шодибахш, мафрӯҳ, хурсандиовар.

ФАРАҲНОЗ فرحناز фараҳманди пурноз, касе, ки шодӣ ва нозро бо ҳам дорад.

ФАРЁР فریار дӯст, ёр, дилбар, меҳрварз.

ФАРЗОНА فرزانه 1. ҳаким, донишманд, оқил, фозил («ФЗТ»); хирадманд («Ф.Шоҳнома», «Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин», «ФНЭ», «Бурҳон», «Деҳхудо»); олим, зирак («Амид»); мансуб аст ба фарзон, ки ба маънои дониш ва ҳикмат аст («Fиёс»); ҳаким ва файласуф бошад («Сиҳоҳ»); бохирад; муқобили девона; дар забони паҳлавӣ «фарзонак»;

       Вазъи дунё ҳеҷ бар девона таъсире накард,

       Бештар ин барқи ибрат хирмани фарзона сӯхт.(Бедил)

2. шариф, покнажод, муҳтарам («Деҳхудо»), «Амид»);

       Аблаҳу фарзонаро фарҷом хок,

       Ҷойгоҳи ҳарду андар як мағок. (Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ)

3. муборак, хуҷаста, фархунда («Ф.Ҷомӣ», «Туҳфат-ул-аҳбоб»);

       Ки ҳаст аз баҳри ин фарзона фарзанд

       Забонам бо Азизи Миср дар банд.(Абдурраҳмони Ҷомӣ)

4. саодатманд («Деҳхудо», «Ф.Ҷомӣ»);

       Ман, ки аз ҳастӣ чу фарзин рафта бошам борҳо,

       Бар бисоти бедилӣ фарзона натвонам нишаст.(Авҳадӣ)

5. вазир дар бозии шатранҷ («Ф.Шоҳнома»);

       Биёроста шоҳ қалби сипоҳ,

       Зи як даст фарзонаи некхоҳ. (Абулқосим Фирдавсӣ)

6. назди муҳаққиқин он ки муҷаррад ва мутлақулинон бошад («Бурҳон», «Деҳхудо»);

7. бофиросат («Деҳхудо»); соҳиби идрок, касе, ки бо дидани зоҳири чизе ботини онро дарёбад ва ҳушёр ва ҳушманд;

8. бузург («Туҳфат-ул-аҳбоб»).

ФАРИД // ФАРИДА а. فرید//فریده Фарид аз асмои мардон ва Фарида аз асмои занон аст; 1. ягона; беназир, бемисл («ФЗТ»); якто («Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин», «ФНЭ»); бемонанд, шариф, покнажод («Амид»); якка, ягон, якдона («Вожаҳои сара»); воҳид («Ақраб-ул-маворид»);

       Ба авсофи Камол имрӯз дар ишқ

       Аз он фардам, ки ҳамдарди фаридам. (Камоли Хуҷандӣ)

2. гавҳари нафису қиматӣ («Фарҳехта», «Мунтаҳо», «Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо», «Дурҷ»); гавҳари якто ва гаронбаҳо («Муъин»); гавҳари нафис ва якто («ФНЭ»); ягонагавҳар («Вожаҳои сара»);

3. гавҳаре, ки миёни гарданбанд овезон кунанд («Муъин», «Амид»);

4. пурманиш.

ФАРИДУХТ فردخت духтари ҷамил ва соҳиби фару шукӯҳро гӯянд.

ФАРИН فرین ситоиш; бахшиш; некӣ, бо фару зеб, зебо.

ФАРИНӮШ فرینوش меҳварзи ҷовидон, дӯстдори ҳамешагӣ; ном аст ҳам занон ва ҳам мардонро.

ФАРИШТА //ФИРИШТА فرشته 1. хушфеълу хушрафтор;

       Фаришта ба хӯю чу анбар ба бӯй,

       Ба дил меҳрубону ба ҷон меҳрҷӯй. (Фирдавсӣ)

2. малак, Суруш, ки гӯё дар осмон дар хидмати Худо буда, аз ҷиҳати адад бешумор будааст («ФЗТ»); мавҷуди осмонӣ, ки дорои сирати некӯ ва сурати бисёр зебо аст ва дида намешавад; ба арабӣ малак мегӯянд («Амид»); маъруф аст ва ба арабӣ малак хонанд («Бурҳон», «Деҳхудо»).

       Гар нишинад фариштае бо дев,

       Ваҳшат омӯзаду хиёнату рев. (Саъдии Шерозӣ)

ФАРНОЗ فرناز зебои бошукӯҳ, нозанин, хушноз.

ФАРНУШ فرنوش дӯстдори шукӯҳу бузургӣ; шукӯҳи ҷовидон.

ФАРОҒАТ а. فراغت 1. осудагӣ, роҳат, оромӣ («ФЗТ»); дар форсӣ ба маънии осудагӣ, осоиш ва осуда шудан аз коре мегӯянд («Амид», «Муъин»); оромиш, ворастагӣ («Во-жаҳои сара»); истироҳат, зидди гирифторӣ аз кор ва шуғл («Нозим» («Деҳхудо»);

       Гуфтӣ: Накунӣ хидмати султон? Накунам, не,

       Як лаҳза фароғат ба ду олам нафурӯшам.

(Хоқонии Шарвонӣ)

2. озод будан, вобаста набудан ба чизе, тарки тааллуқоти зиндагӣ («ФЗТ»);

       Камол аз подшо дорад фароғат,

       Ба вақти хеш ӯ ҳам подшоҳ аст. (Камоли Хуҷандӣ)

3. ба итмом расидан, ба итмом расонидан; итмом, анҷом, хотима («ФЗТ»);

4. дар арабӣ ба маънии бетобӣ ва изтироб аст («Амид»).

ФАРХУНДА فرخنده 1. муборак, нек; масъуд, саодатманд («ФЗТ»); хушбахт, муборак, некбахт («Ф.Шоҳнома»); маймун, хуҷаста («Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин»); ҳумоюн («ФНЭ»);

       Номат шунавам, дил зи фараҳ зинда шавад,

       Ҳоли ман аз иқболи ту фархунда шавад. (Рӯдакӣ)

2. бошукӯҳ, боҳашмат, баландмартаба, олиҷоҳ («Ф.Ҷомӣ», «ФЗТ»).

       Ахтари фархундафолӣ, моҳи ҳар маҷлис машав,

       Офтоби безаволӣ, шамъи ҳар маҳфил машав. (Ҷомӣ)

ФАРХУШ فرخوش донои меҳрварз, донои дӯстдоштанӣ.

ФИРЕБО فریبا фиребанда, фирефтакунанда.

ФИРӮЗА فیروزه шакли арабишудаи “пирӯза” («ФЗТ»); аз сангҳои гаронбаҳои маъданӣ ба ранги обии осмонӣ («Муъин»); як навъ санги қиматбаҳои кабудранг, ки барои ороиш ва зебу зинат ба кор мебаранд («Ф.Ҷомӣ»); ҷавҳарест сабзи зангориранг («Fиёс»).

       Ба меҳр – андар чу гул як рӯза бошӣ,

       На чун ёқуту чун фирӯза бошӣ. (Фахриддини Гургонӣ)

ФОТИМА а. فاطمه 1. аз шир гирифташуда («ФНЭ»);

2. зане, ки бачаи дусоларо аз шир гирифта бошад («Fиёс», «Деҳхудо»);

3. Фотима, разияллоҳу анҳо, духтари Муҳаммад паёмбар (с) ва завҷаи Ҳазрати Алӣ (р) буд.

       Кас намедонад, ки қисмат чист дар ин корҳо,

       Нури чашми Фотима, ҳам Мустафо шуд ғарқи хун.

4. яке аз занони Абӯмуслими Хуросонӣ будааст.

ФУРӮҒ فروغ ном аст муштарак ҳам бонувон ва ҳам мардонро; 1. фурӯз, рӯшноӣ, тобиши офтоб, оташ ва ғ.; дурахшонӣ («ФЗТ», «Ҷаҳонгирӣ», «Рашидӣ», «Муаййид», «Fиёс»); шуъои оташ бошад ва офтоб ва амсоли ин, дурахшандагӣ («Сиҳоҳ»), «Бурҳон»); афрӯғ («Бурҳон», «Деҳхудо»); нур («Ф.Шоҳнома»); партав («Муъин»); тобиш («ФНЭ», «Ф.Ҷомӣ»);

       То ҳама маҷлис аз фурӯғи чароғ

       Гашт чун рӯйи дилбарон равшан. (Рӯдакӣ)

2. тобишу латофат, обуранг, сафо («ФЗТ»);

       Фурӯғи ҳусни туро забту ҳаср натвон кард,

       Ки бо талиаи хуршед ҳамъинон шудааст. (Шоҳин)

3. маҷ. дурустӣ, некӣ («ФЗТ»);

4. ривоҷ, равнақ («ФЗТ», «Деҳхудо»);

       Ҳар кас аз оинае бинад ҷамоли кори хеш,

       Мо фурӯғи кор дар пешонии ғам дидаем. (Урфӣ)

5. маҷ. ороиш («ФЗТ»);

       То ту зи дар дароию маҷлис диҳӣ фурӯғ,

       Шаб то ба рӯз шамъ ба по истода буд. (Камол)

6. тахаллуси шоири клосик Фурӯғии Бастомӣ;

7. номи шоираи эронӣ Фурӯғи Фарухзод.

ФУРӮЗОН فروزان 1. дар ҳолати рӯшноидиҳандагӣ будан, дурахшон, тобон, равшан («ФЗТ», «Муъин»); афрӯхта ва тобанда бошад («Сиҳоҳ»); фурӯзанда («Деҳхудо»); афрӯзанда;

       Ки фарзанди он номвар шоҳ буд,

       Фурӯзон чу дар тирашаб моҳ буд. (Фирдавсӣ)

 

       Оҳи ман чандон фурӯзон шуд, ки кӯрон нимашаб

       Аз фурӯғи сӯзи оҳам ришта дар сӯзан кашанд.

(Хоқонии Шарвонӣ)

2. маҷ. хушнуд, хурсанд, шодмон ва сархуш.

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(0)
ҲАНУЗ ШАРҲ НЕСТ
Шарҳ