Номи духтарона
Номҳо бо ҳарфи "Ш"
161
0

– Ш –

ШАБНАМ شبنم 1. рутубате, ки шабона ё саҳар ба рӯи сабзаҳо, гиёҳҳо, гулҳо ва ғ. мерезад («ФЗТ»); нам ва рутубате, ки ҳангоми шаб рӯи сабзаву гиёҳҳо, гулҳо ва ғ. мерезад; қатраи монанд ба донаи борон, ки шаб рӯи барги гулҳо ва ғ. пайдо мешавад («Ф.Ҷомӣ»); рутубатест, ки аз ҳаво бар дарахтон мурашшаҳ шавад («Fиёс»); рутубат ва қатрае, ки шаб бар рӯйи гулҳо ва сабзаҳо нишинад («ФНЭ»); қатрае шабеҳи донаи борон, ки шаб рӯйи барги гул ва гиёҳ менишинад («Муъин», «Амид», «Фарҳехта», «Дурҷ»); сақеъ («Баҳр-ул-ҷавоҳир»); қатароти резаи об, ки дар шабҳои мартуб бар замин резад («Ф.Низом»); бухори об, ки ба шакли қатраҳои бисёр кӯчак дар шабҳои беабр бар рӯйи наботот менишинад («Деҳхудо»);

       Ҳарчанд пару бол надорем, чу шабнам

       Аз партави хуршед бувад болу пари мо. (Соиби Табрезӣ)

2. киноя аз ашки чашм («Ф.Шоҳнома»);

       Зи шабнам шуд он ғунчаи тоза пур,

       Ва ё ҳуққаи лаъл шуд пур зи дур. (Абулқосим Фирдавсӣ)

3. ҷомаи сафеду борик ва латиф («Fиёс»).

ШАБМОҲ شبماه моҳи шаб («ФНЭ»).

ШАККАР // ШАКАР شکر шириние маъруф аст, ки аз найшакар ҳосил шавад; номест мансуб ба бонувон ва мардон ва дар номсозии тоҷикӣ дар таркиби Шакармоҳ, Шакаргул, Миршакар ва ғ. дучор мешавад.

ШАРИФА а. شریفه муаннаси шариф.

ШАРОРА شراره пораи хурди ҷаҳандаи оташ, («ФЗТ»); ҷараққа, оташпора, забонаи оташ, шӯъла («Ф.Шоҳнома»); оташпораи вобид, ки биҷаҳад («Fиёс»); резаи оташ, ки ба ҳаво мепаррад («Амид», «ФНЭ»); воҳиди шарор («Муъин»); ҷараққаи оташ («Нозим», «Деҳхудо»);

       Парид аз оташу гум шуд шарора,

       Куҷо ҷӯям туро, дилбар, дубора?

       Ситора аз фалак афтоду гум шуд,

       Фалак аммо намонад беситора. (Лоиқ Шералӣ)

2. ахгар, пораҳои паранда ва дурахшони оташ ва ё филлизи тафта.

       Шарора з-он надорад партави шамъ,

       Ки ин нури парокандасту он ҷамъ. (Низомии Ганҷавӣ)

ШАРОФАТ а. شرافت шариф будан, бошарафӣ; обрӯмандӣ («ФЗТ»); бошараф будан («ФНЭ»); бузургворӣ, арҷмандӣ, бузургӣ («ФНЭ», «Фарҳехта», «Муъин»); баландқадрӣ («Амид»); шараф, бузургмиқдорӣ, маҷд, рифъат, қадр; наҷобат ва асолат ва баландқадрӣ ва бузургмартабатӣ («Нозим», «Деҳхудо»).

       Ману шоир, туву девона, муҳол аст, муҳол,

       З-ихтилоти ту ба кавнайн шарофат бинам. (Савдо)

ШАҲГУЛ شهگل шоҳи гул, гули зебо ва бошукӯҳ.

ШАҲДУХТ شهدخت духтари шоҳ.

ШАҲЁР شهیار 1. пуштибон ва ёвари бошукӯҳ;

2. дӯсти подшоҳ, ҳамдами шоҳ.

ШАҲЗОДА شهزاده фарзанди подшоҳ, подшоҳзода, писари подшоҳ («Ф.Ҷомӣ»); мухаффафи шоҳзод; зодаи шоҳ, хоҳ писар бошад ва ё духтар («Нозим», «Деҳхудо»); фарде аз хонадони шоҳ.

       Гуфт: Ҳангоме яке шаҳзода буд,

       Гавҳарию пурҳунар озода буд. (Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ)

       Дигар шаҳзода, к-аз бахти музаффар

       Ба тифлӣ шуд мутеаш тахту афсар. (Ҷомӣ)

ШАҲИНДУХТ شهین دخت духтари шоҳ, шаҳдухт, биншаҳдухтар, шаҳзода.

ШАҲЛО а. شهلا1. зани мешчашм («ФЗТ», «Мунтахаб», «Fиёс», «Амид», «Фарҳехта», «Дурҷ»); бонуе, ки соҳиби чашми кабуд ва сиёҳ ва зебо аст.

2. чашми сиёҳи калони зебо ва дилфиреб («ФЗТ», «Амид»); мушобеҳи чашми инсон ҳамон наргис аст («Fиёс»); чашми сиёҳфом ва дорои фиребандагӣ («Деҳхудо»);

       Эй ки умре шуд, ки то беморам аз мижгони ту,

       Гӯ: Нигоҳе кун, ки пеши чашми шаҳло мирамат.

(Ҳофизи Шерозӣ)

       Сар ба болини адаб боз неҳ, эй наргиси маст,

       Ки зи хоби абад он наргиси шаҳло бархост. (Саъдӣ)

3. навъест аз наргис, ки дар гули он ба ҷои зардӣ сиёҳӣ мебошад («Fиёс»); навъе аз гули наргис («ФНЭ»);

4. ва дар «Сироҷ» навишта, ки шаҳло ба маънии чашми сиёҳе, ки моил ба сурхӣ бошад («Fиёс»).

ШАҲНАВОЗ شهنواز 1. навозандаи шоҳ («ФНЭ»);

2. навохтаёфтаи шоҳ («ФНЭ»).

ШАҲНОЗ شهناز 1. нози шоҳ, шоҳи ноз, подшаҳи ишва;

2. номи яке аз оҳангҳои мусиқии эронӣ;

3. ба маънии арӯс низ омадааст;

4. баъзе навиштаанд, ки номи хоҳари Ҷамшед буд, ки ба никоҳи Заҳҳок даромад.

ШАҲПАР شهپر 1. шоҳбол, шоҳпар;

2. парҳои бузурги парандагон.

ШАҲРБОНУ شهربانو 1. бонуи шаҳр, малика;

2. духтари Яздгирд – подшоҳи Эрон, ки дар хилофати ҳазрати Умар (р) асир омада буд ва ба никоҳи имом Ҳусайн (р), даромада, имом Зайнулобидин (р) аз ӯ мутаваллид шуд («Fиёс»).

ШАҲРНОЗ شهرناز 1. номи духтари Ҷамшед («Ф.Шоҳнома»);

2. номи хоҳари Ҷамшед («Ф.Шоҳнома»); хоҳари Ҷамшеди Ҷам («ФНЭ»); хоҳари Ҷамшед аст ва ӯ бо хоҳари дигараш Арнавоз дар ҳаболаи никоҳи Заҳҳок буд ва баъд аз кушта шудани Заҳҳок ҳар ду ба Фаридун мунтақил шуданд («Бурҳон», Ҷаҳонгирӣ, «Анҷуманоро», «Деҳхудо»); ин ном дар кутуби паҳлавӣ ба сурати Сангҳавак омада ва дар форсӣ таҳриф шуда; дар Шоҳнома номи хоҳари Ҷамшеди пешдодӣ ва хоҳари Арнавоз аст; тибқи ривоёт, Заҳҳок Шаҳрноз ва Арнавоз ҳар дуро ба занӣ гирифт ва сипас Фаридун он дуро аз назди вай бурд («Муъин», «Деҳхудо»).

       Зи пӯшидарӯён яке Шаҳрноз,

       Дигар моҳрӯе, ба ном Арнавоз. (Абулқосим Фирдавсӣ)

ШАҲРОРО شهرآرا зеби шаҳр, зебои шаҳр, касе ки бо ҳуснаш шаҳреро меорояд.

ШАҲРӮЯ شهرویه 1. шаҳрӯ, фармондиҳанда;

2. духти Хусрави Парвиз ва хоҳари Пурондухт.

ШЕФТА شیفته дилбохта, мадҳуш, ҳайрон, ошиқ.

ШИРИН شیرین 1. дорои маззаи қанд ва шакар («ФЗТ»); ҳар чизе, ки мазаи қанду шакар дошта бошад («Ф.Ҷомӣ», «Муъин»); маззаи муқобили талх («ФНЭ», «Амид», «Фарҳехта», «Дурҷ»); ҳар чиз, ки мазаи қанд ва набот диҳад ва ҳаловат дошта бошад; ғизо ва хӯроки боҳаловат («Нозим»);

       То чу шаккар бар дилаш ширин шудӣ,

       В-ар лаби гӯёш гавҳарчин шудӣ.(Абдурраҳмони Ҷомӣ)

2. латиф, дилкаш, мулоим, нарм, нозук, гуворо («ФЗТ»); дилпазир («Ф.Ҷомӣ»); ҳар чизи матбӯъ ва латиф («ФНЭ», «Муъин»); ҳар чизи хуш ва нӯшин ва дилпазир ва латиф ва мулоим ва хушнамо ва муфарраҳ («Нозим»); киноя аз ҳар чизи азиз ва марғуб ва хушоянд, умуман ба такаллуми атфол хусусан («Онандроҷ»); матбӯъу латиф ва хушу дилпазиру дилафзо («Даҳҳор»); маҷ. малеҳ («Деҳхудо»);

       Аз сахои ту таманно кунам он чиз, ки ҳаст

       Чун суханҳои ту ширину чу бахти ту сафед.

(Хоқонии Шарвонӣ)

3. хуб, хуш, гуворо; бароҳат, форам («Ф.Ҷомӣ»);

       Чун ҷон ту меситонӣ, чун шаккар аст мурдан,

       Бо ту зи ҷони ширин ширинтар аст мурдан. (Румӣ)

4. ширинӣ, шарбат («Ф.Ҷомӣ»);

       Зи шаккарҳои мисрӣ танг бар танг,

       Зи ширинҳои нӯшин ранг бар ранг.(Ҷомӣ)

5. азиз, арҷманд («Ф.Ҷомӣ»); ноёб («Fиёс»); гиромӣ, гаронмоя («Деҳхудо»);

       Ки ширинтар аз ҷону фарзанд чиз

       Ҳамоно набошад, надидем низ. (Фирдавсӣ)

6. шодмон, фараҳманд, хушҳол («Ф.Ҷомӣ»);

       Агар ман шоду гар ғамгин, туро чӣ?

       В-агар ман талху гар ширин, туро чӣ? (Ҷомӣ)

7. тамом, комил («Муъин»);

8. равнақ, ривоҷ;

9. киноя аз хилъат ва ҷоиза ва чизе ба касе додан («Деҳхудо»);

Суханаш талх нахоҳӣ, даҳанаш ширин кун. (Саъдӣ)

10. номи маҳбубаи Хусрав ва Фарҳод («ФЗТ», «Ф.Ҷомӣ»); номи зани Хусрави Парвиз («Ф.Шоҳнома»); номи маъшуқаи Фарҳод («Fиёс»); маъшуқаи Хусрави Парвиз, ки дар зебоӣ бемонанд буда, баъзе муваррихин ӯро юнонӣ донистаанд ва баъзе гуфтаанд, ки аз мардуми Хузистон буда; ин зан ошиқи дигаре ҳам дошта ба номи Фарҳод; гуфтаанд, ки Хусрави Парвиз Фарҳодро ба кандани кӯҳи Бесутун гумошт; достони ишқи Фарҳоду Ширин ва Хусраву Ширин мавзӯи бисёре аз манзумаҳои ишқӣ қарор гирифта («Амид»); маъшуқаи арманӣ ва завҷаи Хусрави Парвиз, ки тибқи ривоёт Фарҳод низ бад-ӯ ишқ меварзад («Муъин»); Достони «Хусраву Ширин» аз достонҳои маъруфи пеш аз исломи Эрон буда, дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ба он ишорат рафтааст, вале Низомии Ганҷавӣ зоҳиран барои нахустин бор ин достонро гирд овардаву ба риштаи назм кашидааст ва шоирони дигаре монанди Амир Хусрави Деҳлавӣ, Ҳотифӣ, Ҷомӣ ба тақлид аз вай достони муошиқати Хусрави Парвизро бо Ширин ба назм овардаанд ва низ иддае аз шуъаро чун Ваҳшии Бофқӣ, Урфии Шерозӣ, Висоли Шерозӣ достони ишқи Фарҳодро нисбат ба Ширин манзум кардаанд («Деҳхудо»).

       Ман он наям, ки зи ҳалво инон бигардонам,

       Ки тарки суҳбати Ширин на кори Фарҳод аст.

(Абӯисҳоқи Атъима)

ШИРИНБОНУ شیرینبانو 1. бонуи ширин;

2. мурод аз маъшуқаи Фарҳод.

ШОДБАХТ شادبخت саодатманд, хушбахт, некиқбол, бахтёр, хушрӯз; номест мансуб ба зан ва ҳам мард.

ШОДОБ شاداب 1. тару тоза («ФЗТ», «ФНЭ», «Л.Фурс», «Бурҳон»); тоза, ботароват («Муъин», «Амид»); тарӣ («Фарҳехта», «Дурҷ»); шукуфта («Деҳхудо»);

       Доим гули ин бустон шодоб намемонад,

       Дарёб заифонро дар вақти тавоноӣ.(Ҳофиз)

2. сероб, сабзу хуррам («ФЗТ», «ФНЭ»); пуроб («Амид»); обдор («Фарҳехта», «Дурҷ», «Деҳхудо»);

       Ту гуфтӣ ҳама дашт сурхоб буд,

       Ба сони яке сарви шодоб буд.(Фирдавсӣ)

3. маҷ. шукуфон, шод, хуррам, хушҳол («ФЗТ»); шодон, масрур («ФНЭ», «Муъин»,»Фарҳехта», «Дурҷ»).

       Чу бишнид гуфтори корогаҳон,

       Бипажмурд шодоб шоҳи ҷаҳон. (Фирдавсӣ)

ШОДПАРӢ شادپری 1. зеборӯи шодмон, соҳибҷамоли бонишот;

2. фариштаи хушҳол («ФНЭ»).

ШОДЧЕҲР شادچهر ном аст барои мардон; шодчеҳра, шодрух, кушодарӯ, хандонрӯ.

ШОДУХТ شادخت кӯтоҳшудаи шоҳдухт; духтари шоҳ, шоҳзода, шоҳдухтар.

ШОЁНДУХТ شایاندخت духтари шоиста, писандидадухтар.

ШОИРА а. شاعره гӯяндаи шеър, баназмдароварандаи сухани бадеӣ, танзимкунандаи калом.

ШОИСТА شایسته 1. лоиқ, сазовор, муносиб («Ф.Ҷомӣ», «ФЗТ», «Fиёс»); дархур, шоён («Амид», «ФНЭ», «Муъин»); исми мафъул аз шоистан («Бурҳон»); мувофиқ («Нозим», «Деҳхудо»);

       Чу ман будам туро шоиста домод,

       Ба бахти ман Худо ин духтарат дод. («Вису Ромин»)

       Маро фазли бахшандаи дину дод

       Ду фарзона фарзанди шоиста дод. (Низории Қуҳистонӣ)

2. беҳтар («Fиёс»);

3. муҳтарам («Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин»); муҳтарам ва боэҳтиром ва боиззат («Деҳхудо»); гиромӣ, соҳиби эҳтиром, арҷманд;

4. машрӯъ ва ҳалол («Деҳхудо»);

5. бидуни эътироз ва бидуни эъроз («Деҳхудо»);

6. нофеъ ва бакор («Деҳхудо»); соҳиби манфиат, фоидабахш, судбахш;

7. хушхислат, соҳиби ахлоқи ҳамида, некрафтор, соҳиби адаб;

8. покнажод («Нозим», «Деҳхудо»); аз нажоди покон, асилзода, наҷибзода.

ШОҲБОНУشاهبانو малика, зани шоҳ, бонуи шоҳ.

ШОҲВАШ شاهوش 1. мисли шоҳ («ФНЭ»); монанди шоҳ;

2. дӯшиза, бокира («ФНЭ»).

ШОҲИДА 1 а. شاهده муаннаси шоҳид.

2. некӯкор ва солеҳ («Фарҳанги Сурурӣ»); ба маънии шоҳанда аст, ки муттақӣ ва парҳезгор ва солеҳ ва некӯкирдор бошад («Бурҳон», «Деҳхудо», «Амид»).

ШОҲОНА شاهانه 1. муносиби шоҳон, шоҳвор, подшоҳона («Ф.Ҷомӣ», «ФЗТ»);

       Чи зеварҳои шоҳона, чи дебо,

       Чи гавҳарҳои некӯранги зебо,

       Занонро ин зи баҳри мард бояд,

       Ки мардонро нишоти дил физояд. (Фахруддини Гургонӣ)

2. нағз, хуб («ФЗТ»);

       Гар ин насиҳати шоҳона бишнавӣ, Ҳофиз,

       Ба шоҳроҳи ҳақиқат гузар тавонӣ кард. (Ҳофиз)

3. маҷ. бовиқор, ботамкин, пурсавлат («Ф.Ҷомӣ»).

       Бад-ин ороиши шоҳона рафтанд,

       Ба давлат сӯи давлатхона рафтанд. (Ҷомӣ)

ШОҲПАРӢ شاهپری анбар («ФНЭ»).

ШУКРОНА شکرانه изҳори миннатдорӣ, ташаккур («ФЗТ»); изҳори сипосгузорӣ, изҳори ташаккур («Ф.Ҷомӣ»).

       Ба масҷид саҷдаи шукрона кардем,

       Чароғатро зи ҷон парвона кардем. (Ҷомӣ)

 

ШУКУФА//ШИКУФА شکوفه гули дарахтони мевадор («ФЗТ», «Ф.Ҷомӣ»); ишкуфа, ғунча («Муъин»); гули дарахти мевадор, ки пеш аз барг шукуфта мешавад, монанди шукуфаи зардолу, агар баъд аз сабз шудани баргҳо бишкуфад, онро гул мегӯянд мисли гули биҳӣ ва себ ва анор («Амид»); гулҳои бозшудаи дарахтони мева, ғунчаҳои дарахтони мева, ки боз хоҳанд шуд.

       Аҳмад паси Одам асту шояд

       Мева зи паси шукуфа ояд. (Хоқонии Шарвонӣ)

       Даври гулзори шукуфа тараб ангехтаанд,

       Гирди он доира гӯё ки садаф рехтаанд. (Мушфиқӣ)

 

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(0)
ҲАНУЗ ШАРҲ НЕСТ
Шарҳ