Номи духтарона
Номҳо бо ҳарфи "М"
852
4

М –

МАВЛУД//МАВЛУДА а.مولوده //مولود 1. таваллудёфта, зоидашуда; (тифли) навзоидашуда, навзод («ФЗТ», «Муъин», «Фарҳехта», «Вожаҳои сара», «Fиёс»;

       Зи мавлудаш ҷаҳон шуд ваҳдатобод,

       Ки бо ҳам ҳусну ишқ аз як шикам зод. (Нозим)

2. таваллуд, зоидашавӣ («ФЗТ»), зода, мутаваллудшуда, ба вуҷудомада, зоидашуда («Деҳхудо»);

       Шаби мавлуд, к-он хуршедгавҳар

       Дамид аз машриқи домони модар. (Нозим)

3. таърихи таваллуд, рӯзи таваллуд («ФЗТ»); ба маънои замони зоидан низ омада («Fиёс»); рӯзи валодат («Нозим»);

4. падидомада, эҷодшуда («Фарҳехта»); пайдоомада («Деҳхудо»).

МАВЗУН а. موزون 1. санҷида, баркашида, вазн кардашуда («ФЗТ»); вазншуда, санҷидашуда («Муъин»); кашида бо тарозу, сахта, санҷида («Вожаҳои сара», «Онандроҷ», «Фарҳехта»); андоза кардашуда («Нозим»); бо вазн кашида («Деҳхудо»);

       Аз мулуки даҳр номавзун ҳамеёбад ато,

       То санои ӯ ба мизони хирад мавзун бувад. (Амир Муиззӣ)

2. мутаносиб, зебо, нозук; шинам («ФЗТ», «Муъин»); киноя аз матбӯъ («Деҳхудо»);

       …Ки ҳар як мисрааш сарвест мавзун,

       Чу қаддаш як қалам рангин зи мазмун. (Ҳозиқ)

3. хушоҳанг, форам; салис, фасеҳ, равон (оид ба шеър ва ғ.) («ФЗТ», «Муъин»); оҳангин, созвор, ҳамгом («Вожаҳои сара»);

       Дилам биҷӯ, ки қадат ҳамчу сарв дилҷӯй аст,

       Сухан бигӯ, ки каломат латифу мавзун аст. (Ҳофиз)

4. нек, ороста ва хушписандида, дилпазир, хушоянд; порсиён ба маънии хушоянда истеъмол кунанд, чун табъи мавзун ва тинати мавзун ва пайкари мавзун ва шамоили мавзун ва қомати мавзун ва болои мавзун ва хатти мавзун ва холи мавзун ва хандаи мавзун ва нолаи мавзун ва нуктаи мавзун ва ҷуз он («Онандроҷ»); матбӯъ, дилписанд ба андом («Нозим», «Деҳхудо»).

       Хезу ғанимат шумор ҷунбиши боди рабеъ,

       Нолаи мавзуни мурғ, бӯи хуши лолазор. (Саъдӣ)

МАВЗУНА а. موزونه зани кӯтоҳқади санҷидаи хирадманд («Онандроҷ», «Нозим», «Деҳхудо»); Ниг. ба «Мавзун».

МАҒФИРАТ а.مغفرت афви гуноҳ, омурзиш, бахшиши гуноҳ («ФЗТ», «Муъин»); омурзидан («Вожаҳои сара», «Фарҳехта», «Нозим», «Деҳхудо»); чашмпӯшӣ аз гуноҳи касе («Дурҷ»).

       Ризқи ту дода тамом аз раҳмату аз мағфират

       Он Худованде, ки раззоқу раҳиму ғофир аст.

(Амир Муиззӣ)

       Бе тавба мекунам тамаъи мағфират зи Ҳақ,

       Бар Каъба норасида, зи по хор мекашам.(Саййидо)

МАДИНА а. مدینه 1. шаҳр («ФЗТ»); балад («ФНЭ», «Фар­ҳехта», «Fиёс»);

       Нигаҳ кун, то куҷо будию ин ҷо

       Кӣ овардат ба ин бедар мадина. (Носири Хусрав)

2. номи шаҳрест, дар Ҳиҷоз воқеъ аст, ки қабри Муҳаммад пайғамбар (с) дар он ҷост; яке аз шаҳрҳои муҳимми Арабистони Саудӣ («ФЗТ», «Fиёс»); шаҳрест ба Арабистон хуш ва мардуми бисёр ва равзаи муқаддаси пайғамбар (с) бо бисёр саҳоба он ҷост ва аз навоҳии вай санги фасон хезад, ки ба ҳама ҷаҳон бибаранд («Ҳудуд-ул-олам»); ин шаҳр пас аз муҳоҷирати пайғомбари ислом аз Макка ба он ҷо мавқеъияти хоссе пайдо кард ва номаш аз Ясриб ба Мадинатуннабӣ табдил ёфт, марқади Ҳазрати Расул дар ин шаҳр аст ва матофу зиёратгоҳи мусалмонони ҷаҳон аст («Деҳхудо»);

       Ҷонам фидои номи пайғамбари Мадина,

       Қурбони тори мӯйи он сарвари Мадина.

       Ё Раб, чӣ рӯз гардад ин давлатам муяссар,

       Афғонкунон дароям, ман аз дари Мадина. (Ҷунунӣ)

3. лафзи “мадина” маъхуз аст аз “тамаддун”, ки ба маънии ҷамъ шудан аст; чун анвои мардум дар шаҳр ҷамъ мешаванд, лиҳозо “мадина” мегӯянд («Fиёс»).

МАЙСАРА а. میسره 1. тарафи чапи лашкар; фавҷе, ки ҷиноҳи чапи лашкарро ташкил мекунад («ФЗТ», «Ф.Шоҳнома», «Нозим», «Деҳхудо»);

       Сипоҳе гузин кард бар майсара,

       Чу хуршеди тобон ба бурҷи Бара. (Фирдавсӣ)

2. фарохӣ («Онандроҷ», «Деҳхудо»);

3. тавонгарӣ, фарохдастӣ («Fиёс»);

4. осонӣ, кушоиш («Деҳхудо»); давлат, боигарӣ.

МАКНУН // МАКНУНА а. مکنون//مکنونه пинҳондошташуда, нуҳуфта («ФЗТ», «Fиёс», «Фарҳехта», «Муъин»); ниҳон, пӯшида («Вожаҳои сара»), чи бисёр аз асмо, ки дар хизонаи иззат дурҷи ғайрат аст ва ҳеҷ касро ҷуз олимулғайб бар он иттилоъ на («Масобеҳ-ул-ҳидоя»).

       Бӯйро пӯшидаву макнун кунад,

       Чашми масти хештанро чун кунад. (Румӣ)

МАЛЕҲА а. ملیحه муаннаси малеҳ.

МАЛОҲАТ а.ملاحت 1. шӯрӣ, намакинӣ («ФЗТ»); намакин будан («Вожаҳои сара», «Муъин»).

       Сар наёвард бурун ҳеч кас аз мазраи ишқ,

       Донасӯз аст замине, ки малоҳат дорад. (Соиб)

2. ҳусни банамак, сабзи банамак; ситорагармӣ, ҷозиба дорӣ («ФЗТ»); намакин будан, хубрӯ будан («Дурҷ», «Вожаҳои сара»); зебоӣ, латофат («Муъин», «Fиёс»); маъхуз аз тозӣ, дилрабо будан ва хубсуратӣ ва некӯӣ ва зебоии даҳон ва чашм ва абрӯ («Нозим»); бонамакӣ, намакдорӣ, ҳусн, хубӣ, ширинӣ («Деҳхудо»);

       Нигори ман ҳама ҳусну малоҳат асту ҷамол,

       Ҳама малоҳату ҳусну ҷамоли ӯ бакамол.

(Сӯзании Самарқандӣ)

3. бе ниҳояти камол аст, ки ҳеч кас ба ниҳояти ӯ нарасад («Дурҷ»).

       Хуррам шуд аз малоҳати ту аҳди дилбарӣ,

       Фаррух шуд аз латофати ту рӯзгори ҳусн. (Ҳофиз)

МАЛИКА а. ملکه зани подшоҳ, подшоҳзан, шоҳзода («ФЗТ»).

МАМЛАКАТ а. مملکت 1. кишвар, сарзамин, диёр, бум («ФЗТ», «Муъин», «Ф.Шоҳнома»).

       Эй, ки зи ҳифзи адли ту мамлакат аст дар амон,

       В-ар накунад даме мадад адли ту, войи мамлакат.

(Салмон)

2. ҳукуматронӣ, мулкдорӣ, подшоҳӣ («ФЗТ»); подшоҳӣ, салтанат («Муъин»); доро будан («Вожаҳои сара»); кишвардорӣ, шаҳрёрӣ, подшоҳӣ ва азамат, ҳукумат («Нозим», «Деҳхудо»).

       Довари ислом Хоқони кабир,

       Адлро Нӯшервони мамлакат. (Хоқонии Шарвонӣ)

МАНУШ منوش 1. зебо, хушчеҳра («Зебоном»);

2. ё Монуш – номи кӯҳест, ки Манучеҳр дар он кӯҳ мутаваллид шуд ва онро Монушон ҳам гӯянд («Дурҷ»).

МАНУШГАР منوشگر 1. андешаманди ситоишгар, хирадманди ситоишгар. «Зебоном»);

2. номи духтарзодаи Эраҷ («Зебоном»).

МАНУШО منوشا некчеҳра («Зебоном»); ниг. Манучиҳр.

МАРВОРИД ю.-а. مروارید 1. донаи хурд ва дурахшон, сафед ё сафеди хурдтоб, ки дар даруни садаф ба вуҷуд меояд («ФЗТ»); ҷисме ҷомид ва гаронбаҳо, ки аз садаф берун оваранд («ФНЭ»); гавҳарест сафед ва дурахшон, ки даруни садаф марворид ба вуҷуд меояд ва дар ҷавоҳирсозӣ масраф мешавад; ба ранги сиёҳ ва зард низ ёфт мешавад ва навъи сафеди он марғубтар аст («Муъин», «Амид»).

       Ду марворидаш аз мино буриданд,

       Ба ҷои ришта дар сӯзан кашиданд.(Низомии Ганҷавӣ)

 

       Зи шавқи рӯи ту Ҳофиз навишт ҳарфе чанд,

       Бихон зи назмашу дар гӯш кун чу марворид. (Ҳофиз)

2. ашк, қатраҳои оби дида («ФЗТ»);

       Эй басо шаб, ки мани хушклаб аз ҳасрати ту,

       Бар замин рехтам аз дидаи тар марворид.

       Ресмони мижаамро ба дури ашк, эй дӯст,

       Чанд дар ришта кашад ишқи ту дар марворид.

(Сайфи Фарғонӣ)

МАРЗИЯ مرضیه мавриди писанд ва ризоят, писандида («ФНЭ»); матбӯъ («Деҳхудо»).

2.писандидаи Аллоҳ, касе ки мавриди назари Офаридгор гардидааст;

3. наъти Фотимаи Заҳро мебошад;

4. некӯ («ФНЭ»);

5. хушнуд («ФНЭ», «Деҳхудо»).

МАРҲАБО а.مرحبا 1. хуш омадед!, марҳамат! (барои таъзими меҳмон гуфта мешавад, «ФЗТ»); хуш омадӣ («Вожаҳои сара»); бифармо.

       Гар дарояд оқиле, гӯ роҳ нест,

       В-ар дарояд ошиқе, сад марҳабо. (Ҷалолуддини Румӣ)

2. офарин! («ФЗТ», «Вожаҳои сара»); калимае, ки дар таҳсин истеъмол мекунанд («Муъин»); аз одоти таҳсин аст, зиҳ («Фарҳехта», «Дурҷ»);

       Шеъри ту рӯҳониён гар бишнаванд аз рӯи сидқ,

       Бонг бархезад аз эшон, к-эй Саноӣ, марҳабо!

(Саноии Ғазнавӣ)

3. маҷ. фарзанди дилхоҳу маҳбуб.

МАРҲАМАТ а. مرحمت1. лутфу меҳрубонӣ, раҳм, тараҳҳум («ФЗТ», «Муъин»); раҳмат («Амид»); шафқат («Дурҷ», «Фарҳехта»); риққат («Деҳхудо»);

       Чашми ризову марҳамат бар ҳама боз мекунӣ,

       Чунки ба бахти ман расид, ин ҳама ноз мекунӣ.(Саъдӣ)

2. меҳрубонӣ кардан, лутф доштан, шафқат доштан («Дурҷ», «Fиёс», «Вожаҳои сара»);

       Имрӯз, ки дар дасти туам, марҳамате кун,

       Фардо, ки шавам хок, чӣ суд ашки надомат.(Ҳофиз)

3. бахшиш, ҳадя («Зебоном»); ато («Деҳхудо»).

МАРҶОН а. مرجان навъе аз ҷонварони баҳрии дарахтшакл; марҷон гуногун буда, машҳуртаринаш марҷони сурх аст, ки монанди гул бар танаи оҳакмонанд қарор дорад ва онро барои сохтани асбоби зинат ва ашёи гаронбаҳо ба кор мебаранд («ФЗТ»); марворид, буссад, ҷонварест бо пояи оҳакӣ дар дарёҳои гарм («ФНЭ», «Туҳфат-ул-аҳбоб»); навъе аз ҷонварони дарёии шабеҳ ба гиёҳ, ки монанди гиёҳ ба замин намечасбад («Муъин»); бархе марҷонҳо ба миқдори зиёд дар як ҷо муҷтамеъ гардидаву маводи оҳакӣ ба даври худ тарашшуҳ мекунанд ва аҷсоди онҳо ба қадре рӯи ҳам анбошта мешавад, ки ба сурати ҷазоири бузург дар уқёнусҳо дармеоянд ва онҳоро ҷазоири марҷонӣ мегӯянд («Амид»);

       Марзаҳоро ҳар замон пироҳан аз мино диҳад,

       Шохаҳоро ҳар замон пироя аз марҷон кунад.

(Қатрони Табрезӣ)

2. марвориди реза («Бурҳон»); марвориди хурд («Деҳхудо»); Ва низ марҷон дар арабӣ ба маънии марвориди хурд ҳам гуфта мешавад ва воҳидаш марҷона аст («Амид»);

       Султони салотинам, ҳам онаму ҳам инам,

       Ман хозини султонам, пургавҳару пурмарҷон.(Румӣ)

3. навъе аз моҳии дарёӣ, ки дорои гӯшти лазиз аст («Нозим», «Деҳхудо»);

4. киноя аз лаби маъшуқ аст, ба муносибати ранги сурхи он («Деҳхудо»).

МАРҶОНА مرجانه марворид, марвориди кӯчак («ФНЭ»); воҳиди марворид («Муъин»); воҳиди марҷон («Амид»);

МАРЯМ مریم зани порсо, ки ҳадиси мардонро дӯст дорад («Дурҷ», «Мунтаҳо», «Деҳхудо»);

2. гулест бо бӯи хуш («ФНЭ», «Дурҷ»); гулест, ки баргҳои он аз наргис бориктару сахттар аст ва ранги гули он сафеду бӯяш муаттар аст;

3. духтари Имрон яке аз уламои банӣ Исроил, модари ҳазрати Исо («Амид», «Ф.Шоҳнома»); Марями азро модари Исо (а) духтари Имрон ва аз насли Довуд. Бар тибқи Қуръони карим модари ӯ пеш аз валодати кӯдак назр карда буд, ки ӯро дар савмаъа ба хидмат гуморад. Сипас Закариё таклифи ӯро уҳдадор шуд. Чун ба ҳаждаҳсолагӣ расид, Рӯҳулқудс ба ӯ зоҳир гардид ва Марям Исо (а)-ро ҳомила гашт («Дурҷ», «Муъин», «ФНЭ»);

       Гуфтӣ шаби Марям аст, якшаба моҳаш Масеҳ,

       Ҳаст Масеҳаш гувоҳ, нест ба кораш қасам.

(Хоқонии Шарвонӣ)

4. номи духтари подшоҳи Рум, зани Хусрави Парвиз («Ф.Шоҳнома»); духтари қайсари Рум («Дурҷ»);

5. номи сураи нуздаҳум аз Қуръони карим, ки маккист. Наваду ҳашт оят дорад ва пас аз сураи Каҳф ва пеш аз Тоҳо қарор дорад ва бо ояи коф ҳо йо ъайн сод оғоз мешавад («Деҳхудо», «Дурҷ», «ФНЭ»).

МАСТОНА مستانه тарзу равиши одамони маст («ФЗТ»); монанди мастон, ҳамчун маст («Фарҳехта», «Муъин», «Дурҷ»); мансуб ба маст; ба сифати маст, чун мастон, дар ҳолати мастӣ, ба мастӣ («Деҳхудо»).

       Гар васли ӯро толибӣ, риндона дар майхона о,

       Аз бодаи ҷоми фано мастона шав, мастона шав.

(Муҳаммад Асирии Лоҳиҷӣ)

       Кунун, ки васл муяссар намешавад боре,

       Ману фироқи туву нолаҳои мастона. (Баҳор)

МАСТУР а. مستور бо сатр пӯшида, бо парда пӯшида, пардапӯш; пӯшида, пинҳон («ФЗТ», «Муъин», «Фарҳехта»); пӯшидарух, ниҳон, сарпӯшида («Вожаҳои сара», «ФНЭ», «Амид»); пӯшидашуда ва пӯшонанда («Fиёс»); ниҳонӣ, махфӣ, пардагӣ, нуҳуфта («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо», «Дурҷ»).

       Шавқ агар бепарда созад ҳазрати мастурро,

       Арзи як хамёза саҳро мекунад махмурро.

(Абдулқодири Бедил)

       Он парда барандоз, ки мо нурпарастем,

       Мастур чароӣ? Чу на мастурпарастем. (Авҳадӣ)

2. духтар ё зани паси парда; маҷ. пок, покдоман, боиффат, бономус («ФЗТ»); парданишини покдоман, афиф («Фарҳехта», «Вожаҳои сара»); афиф («ФНЭ», «Амид»); порсо («Мунтаҳо», «Деҳхудо», «Дурҷ»).

       Зани мастур шамъи хона бувад,

       Зани шӯх офати замона бувад. (Авҳадӣ)

 

       Маҳвашоне ба дилрабоӣ тоқ,

       Ҷумла мастуру шуҳраи офоқ. (Мушфиқӣ)

МАСТУРА а. مستوره муаннаси мастур («ФЗТ»); зани парданишини порсо («ФНЭ»).

       Мастурагони Миср зи дидори юсуфӣ

       Ҳар як турунҷу даст буридан гирифт боз. (Румӣ)

МАСЪУДА а. مسعوده муаннаси масъуд; номи занона.

МАХФӢ а. مخفی нуҳуфта («ФЗТ»); пӯшида («Муъин», «Амид», «Фарҳехта», «Дурҷ»); ниҳон, сарбаста («Вожаҳои сара», «Онандроҷ», «Нозим», «Деҳхудо»).

       Ганҷи маънӣ он, ки махфӣ дар ҳиҷоби ғайб буд,

       Шуд яқин аз фазли Ҳақ, к-он бегумон мо будаем.

(Насимӣ)

       Он ки худ махфист аз фарти зуҳур,

       Гуна мустағнист ӯро аз сутур. (Мирзо Муҳаммадтақӣ)

МАҲАСТӢ//МЕҲСИТӢ مهستی беҳтарин, бузургтарин, ба ҳам пайваста аз вожаи «меҳ» (mah), ё мас (mas), ё маз (maz) бузург ва «стӣ» (sti) «ҳастӣ», «будан» («Зебоном»); бонуи бузург («Муъин»); мураккаб аз меҳ ва ситӣ ба маънии хонум, бону, бонуи бузург («Дурҷ»); афзалтарин («Анвори Суҳайлӣ»).

       Имрӯз бас харобӣ, ҳам ҷоми офтобӣ,

       Не кадхудои моҳӣ, не шавҳари маҳастӣ. (Румӣ)

2. моҳхонум, моҳбону («ФНЭ», «Деҳхудо», «Дурҷ», «Муъин»);

3. номест аз номҳои занон («Фарҳехта», «Дурҷ»);

4. Манижа, Маҳастии Ганҷавӣ (аслан Хуҷандӣ) маъруфтарин занест, ки ба забони форсӣ шеър гуфта, дар 490 ҳ. мутаваллид шуда, дар ҷавонӣ ба дарбори Санҷар роҳ ёфт, чанг ва удро хуб менавохт ва шеър некӯ месуруд («Амид»).

       Фикри мавзунам кунун, Туғрал, дар иқлими сухан

       Ҳукми девони вазорат чун Маҳастӣ мекунад.

(Туғрали Аҳрорӣ)

       Маҳастӣ пеши Султон чанг мезад,

       Навое бас баландоҳанг мезад. (Аттори Нишопурӣ)

МАҲБОД مهباد 1. нигаҳбони моҳ («Зебоном»);

2. номи яке аз сардорони ҳахоманишӣ («Зебоном»).

МАҲБОН مهبان нигаҳбони моҳ («Зебоном»).

МЕҲБОНУ مهبانو 1. бонуи чун моҳ («ФНЭ»);

2. бонуи бонуҳо, сарвари бонувон, бузурги занон («Деҳхудо»).

       Ки ӯ буд меҳбонуи паҳлавон,

       Ситуда зане буд равшанравон. (Абулқосим Фирдавсӣ)

МАҲБУБА а. محبوبه 1. маъшуқа («Муъин»); дилбар («Вожаҳои сара»); муаннаси маҳбуб; зане, ки мавриди мавриди муҳаббати марде воқеъ шуда («Дурҷ»);

2. маҳваш, моҳваш («Вожаҳои сара»).

       Гуфт бо маҳбуба, к-эй ороми ҷон,

       Баъди маргам бош орому сабур. (М. Баҳор)

МАҲВАШ مهوش моҳваш, монанди моҳ дурахшанда ва зебо («Зебоном»); зебо («Муъин», «ФНЭ», «Фарҳехта»); моҳмонанд, хушгил, моҳрӯ («Амид», «Дурҷ»); хубсурат («Онандроҷ»); бисёр зебо («Деҳхудо»).

       Холат, ки бар он орази маҳваш задаанд,

       Ё Раб, ки чи дилрабову дилкаш задаанд.

(Салмони Соваҷӣ)

       Доғи ғами он нигори маҳваш дорам,

       Чун шамъ тане дар обу оташ дорам. (Ҳазини Лоҳиҷӣ)

МАҲВОР مهوار 1. монанди моҳ («Муъин», «Зебоном»); монанди қамар, монанди моҳ («Фарҳехта»); моҳвор («Амид»);

2. монанди бузургон («Зебоном»);

МАҲДОР مهدار дорандаи моҳ («Зебоном»); сапедрӯ, моҳдидор.

МАҲДУХТ مهدخت духтари моҳ, зебо монанди моҳ («ФНЭ»); моҳдухт: духтаре чун моҳ, духтари зебо («Зебоном»).

МАҲДИЯ а.مهدیه 1. ато ва бахшиш, инъом;

2. шеъре ва ё сухане, ки дар ситоиш ва мадҳу санои касе гуфта шавад («ФНЭ»).

МАҲИН مهین 1.абрешимин, нозук, нарму латиф.

2. мансуб ба моҳ.

МАҲНОЗ مهناز нози моҳ («ФНЭ»); ҳамчун моҳ зебо ва пуркарашма («Зебоном»); карашмаи моҳ.

МАҲНО مهنا гуворо, дур аз ранҷ («ФНЭ»).

МАҲНОМ//МЕҲНОМ || مهنان |مهنام 1. он ки номаш моҳ аст («ФНЭ»); зебоном, моҳном («Зебоном»); он нафаре, ки соҳиби номи зебо мебошад;

2. бузургном («Зебоном»);

МАҲРАМ а. محرم 1. хеши наздике, ки бо вай никоҳ ҷоиз шумурда намешавад, ҳамчун хоҳарзода, додарзода, яке аз наздикон, хешу ақрабо («ФЗТ»); аз аъзои наздики хонавода, касе, ки издивоҷ бо ӯ ҳаром бошад («Муъин», «Амид», «Фарҳехта»).

       Барафшон даст бар номусу он гоҳ

       Миёни маҳраму бегона мерав. (Хоқонии Шарвонӣ)

2. зан, завҷа («ФЗТ», «Муъин», «Онандроҷ», «Деҳхудо»);

       Маҳрами худро ба номаҳрам намудан хуб нест,

       Духтари разро ба ҳар маҳрам намудан хуб нест.

(Саид Ашраф)

3. хешованд, хеш, ошно («Муъин», «Вожаҳои сара», «Деҳхудо»);

       Дил анҷумани маҳраму бегона набошад,

       Ҷуз ҳайрати идрок дар ин хона набошад. (Бедил)

4. дӯсти наздики самимӣ, мӯнис, ҳамдам («ФЗТ»); ҳамроз («Муъин»); дамсоз («Вожаҳои сара»); аниси ғамҳо.

       Киро дар шаҳр баргӯям ғами дил,

       Ки омад дар ду олам маҳрами дил? (Анварӣ)

5. наздик, самимӣ («ФЗТ»);

       То баста шуд ба гулшани васлиту роҳи мо,

       Маҳрам нашуд ба базми нигоҳат нигоҳи мо. (Махфӣ)

6. роздор («Вожаҳои сара»); ягона («Деҳхудо»);

       Дӯст маҳрам бувад ба розу ниёз,

       Пеши маҳрам бараҳна бояд роз. (Саноии Ғазнавӣ)

7. худӣ, худамонӣ («Вожаҳои сара», «Амид»).

МАҲТО مهتا ҳампоя бо зебоии моҳ, зебо ҳамчун маҳтоб.

МАҲТОБ مهتاب 1. моҳ, қамар («Фарҳехта», «Деҳхудо», «Дурҷ»); аз ситорагон ду ситора азимтар аст нахуст офтоб ва он гаҳ маҳтоб («Ҷомеъ-ул-ҳикматайн»-и Носири Хусрав).

       Ба болои сарам маҳтоб доим,

       Ду чашмони сарам бехоб доим.

       Ҷудо гардад лаби ман аз лаби ту,

       Лаби ҷӯро бибӯсад об доим. (Лоиқ Шералӣ)

2. нури моҳ, шуои моҳ («ФНЭ»); партави моҳ, шуои қамар («Фарҳехта» «Дурҷ»); тобиши моҳ, рӯшноии моҳ, маҳшед ҳам гуфтаанд («Амид», «Муъин»); ва ин лафзи мақлуб аст, ки дар асл тоби маҳ буд. Пас, итлоқи он бар моҳ дуруст набошад, лекин омадааст, чунонки дар луғати қадим навишта шуда. Ва изофати он ба ҳилол ва моҳу бадр дуруст набошад, магар он ки ба маънии маҷозан гирифта ояд, чунончи Саид Ашраф гӯяд:

       Файзи пирон чу навҷавонон набувад,

       Маҳтобу ҳилолу бадр яксон набувад.

Лекин ин қисм изофат дар ҳамин байт дида шуда («Ч.ҳидоят», «Fиёс»); нуре, ки аз курраи моҳ ба сатҳи замин мерасад («Нозим», «Деҳхудо»).

       Маҳтоб, ки нури пок дорад,

       Аз бонги саге чӣ бок дорад? (Ҷалолуддини Румӣ)

3. зебо ва дурахшанда чун нури моҳ.

       Гар ҷамоли ёр набвад, бо хаёлаш ҳам хушам,

       Хонаи дарвешро шамъе беҳ аз маҳтоб нест.

(Амир Хусрави Деҳлавӣ)

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(4)
Абдурауф 2019-07-25, 23:08
Зулола
Посух
Абдурауф 2019-07-25, 23:09
нематуллоев
Посух
Манижа 2019-08-05, 02:35
Мирзоева
Посух
томирис 2019-08-14, 21:53
Маъно
Посух
Шарҳ