Номи духтарона
Номҳо бо ҳарфи "А"
1054
6

А – 

АБИРА а.عبیره муаннаси абир

АДИБА а. ادیبه муаннаси адиб («Дурҷ»).

АДОЛАТ а. عدالت 1. додрасӣ, додгарӣ; некӯкорӣ, кор аз рӯи инсоф («ФЗТ»);

2. дод кардан, додгар будан, инсоф доштан («Дурҷ», «Фарҳехта»); додгарӣ кардан, адолат кардан; Ҷурҷонӣ гӯяд: адолат дар луғат истиқомат бошад ва дар шариъат иборат аз истиқомат бар тариқи Ҳақ аст ба иҷтиноб аз он чи маҳзур аст дар дин («Деҳхудо»); одил будан, инсоф доштан («Муъин»); додгустарӣ кардан, додгарӣ («ФНЭ»); додгар будан, додгарӣ, дод («Вожаҳои сара»);

       Ман он адлам, ки дар гетӣ ба гуфтор,

       Ки дар гетӣ бихонандам адолат. (Масъуди Саъд)

3. баробарӣ («Вожаҳои сара»);

       Дар ин мавсим, ки адл аз меҳри оламтоб шуд мизон

       Мизоҷаш муътадил, ё Раб, ба мизони адолат кун.

(Соиби Табрезӣ)

4. росткорӣ, ростӣ («Вожаҳои сара»).

АЗИЗА а.عزیزه зани гиромӣ ва арҷманд («ФНЭ»).

АЗРО а. عذرا 1. духтар, дӯшиза, бокира, афифа («ФЗТ»); бикр, дӯшиза («Муъин»); дӯшиза, духтар («Вожаҳои сара»); дӯшиза («ФНЭ»); бикр («Бурҳон», «Ақраб-ул-маворид», «Муҳаззаб-ул-араб», «Деҳхудо»); ба маънии духтари дӯшиза ва зани бикр («Fиёс»).

       Ҳама нозиданаш аз дидани зуввор бувад,

       Вомиқ аст ӯ ба масал гӯию зоир Азрост. (Фаррухӣ)

2. гавҳари сӯрохнашуда («Муъин»);

3. бурҷи Сунбула аз суратҳои фалакӣ («ФНЭ»); номи бурҷи Сунбула, чаро ки Бурҷи мазкур низ ба сурати духтарест, ки дар дасти ӯ хӯшаи гандум аст («Fиёс»);

4. ба маънии ошкоро («Fиёс»);

5. ва аз забони сиқот масмӯъ аст, ки духтари дӯшизаро азро гӯянд, аз он гӯянд, ки муҷомиъат ба ӯ тааззури тамом дорад, яъне душвор аст («Fиёс»);

6. номи маъшуқаи Вомиқ дар достони «Вомиқу Азро» («ФЗТ»); маъшуқаи Вомиқ («ФНЭ»); номи маъшуқаи Вомиқ, ки бар ӯ ошиқ буд ва он канизаке буд бикру дӯшиза («Бурҳон», «Онандроҷ», «Деҳхудо»).

       Касе, ки талъати ҳусни изори Азро дид,

       Бувад ҳароина Вомиқ ба пеши ӯ маъзур.

(Мансури Халлоҷ)

       Касе маломати Вомиқ кунад ба нодонӣ,

       Азизи ман, ки надидаст рӯи Азроро. (Саъдии Шерозӣ)

7. лақаби ҳазрати Марям («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо»).

8. номи яке аз занони Искандари Зулқарнайн Азро буд («Деҳхудо»).

АЙНО عینا а. занеро гӯянд, ки дорандаи чашмони зебо бошад, сиёҳчашм.

АМИНА а. امینه 1. муаннаси амин;

2. номи духтари Имом Ҳусайн (а) («ФНЭ»).

АНБАР عنبر 1. моддаест муаттар ва хокистарранг ва онро аз меъда ва ё рӯдаи моҳии анбар мегиранд. Ин моддаро бештар аз моҳиёни уқёнуси Ором ва Ҳинд ба даст меоранд ва дар атрсозӣ истифода мебаранд.

       Гоҳи ангезиши ашҳаб зи ғубори зулфаш,

       Ҳама офоқ пур аз анбари ашҳаб нигаред.

(Хусрави Деҳлавӣ)

2. маҷ. зулф.

       Анбар аст он, доми дил, ё мушки ноб,

       Ё зи сунбул бар гули сурӣ ниқоб? (Камоли Хуҷандӣ)

АНБАРИНА عنبرینه 1. хушбӯиест аз мушку уду анбар сохта шудааст.

2. зевари бонувон бошад, ки онро бо анбар пур карда, ба гардан банданд.

       З-ин сон, ки мушк зулфи туро сар ниҳодааст,

       Гарданкашӣ чарост ба ту анбаринаро? (Камол)

АНИСА а. انیسه 1. муаннаси анис; яъне, зани унсгиранда («Дурҷ»);

2. ҳамбозии даврони кӯдакии паёмбари Ислом дар шаҳри Мадина («ФНЭ»).

АНОРА اناره 1. равшан кардан («Дурҷ», «Фарҳехта», «Муъин»); равшан кардани ҷой ва ҷуз он («Мунтаҳо», «Деҳхудо»);

2. равшан шудан («Муъин»); ошкор гаштан, тобон шудан («Дурҷ»); тобон гардидан («Фарҳехта»);

3. шукуфа кардани дарахт («Дурҷ»); гул кардани дарахт («Мунтаҳо», «Нозим», «Онандроҷ»); шукуфа овардани дарахт («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо»); шукуфа кардан («Муъин»).

       Қадат шохи анору рӯи ту нор,

       Таолаллоҳ, аз он қадди анора. (Амир Хусрави Деҳлавӣ)

4. хубрӯй шудан («Деҳхудо»).

АНОҲИТО // АНОҲИД // НОҲИД اناهیتاا/اناهید//ناهید 1. номи фариштаи зебоӣ дар адёни қадими тоҷикон;

2. сайёраи Зуҳра;

3. Рамзи зебоӣ, хушнудӣ ва санъатварӣ.

АНӮША انوشه 1. хушҳол, шод, хушбахт, саодатманд, хурсанд («ФЗТ»); хуррам («Фарҳехта»); олӣ, аъло («ФМШ); шодӣ, хушию хуррамӣ («Онандроҷ», «Деҳхудо»); хушу хуррам («Муъин», «Амид»).

       Анӯша, ки гардид гавҳар падид,

       Дуруд аз шумо худ бад-ин сон сазид.

2. офарин ва баракаллоҳ («Бурҳон», «Онандроҷ»); марҳабо! зиҳӣ! («ФЗТ»).

       Нажандию ҳам шодмонӣ зи туст,

       Анӯша далере, ки роҳи ту ҷуст. (Фирдавсӣ)

3. маҷ. шароби ангурӣ («ФЗТ», «Онандроҷ», «Нозим», «Бурҳон», «Деҳхудо»).

       Анӯша хур, тараб кун, ҷовидон зӣ,

       Дирам деҳ, дӯст хон, душман парокан! (Манучеҳрӣ)

4. ҷовидон, боқӣ, пойдор («Фарҳехта», «Дурҷ»); ҷовид, бемарг («Муъин»); безавол («Амид»).

5. домод («Нозим»); маҷ. ба маънии домод, яъне марди навкадхудо («Fиёс», «Деҳхудо»); ҷавони тоза домодшударо ҳам гӯянд («Амид»).

6. подшоҳи навҷавон («Бурҳон», «Нозим», «Fиёс», «Анҷуманоро»-и Носирӣ, «Деҳхудо»); подшоҳи нав, шоҳи ҷавон, навшаҳ («Дурҷ»); подшоҳи ҷавон («Амид»).

7. номи Анӯшервон, ки дар дар асл Анӯшарвон ва Нӯшинравон буда («Онандроҷ», «Деҳхудо»).

АРНАВОЗ ارنواز 1. мураккаб аз арна-и авестоӣ ба маънии сазовор ва хуб ва воз ба маънии вожа ва сухан; некӯсухан ва он ки суханаш раҳмат меоварад («Деҳхудо»);

2. номи хоҳари Ҷамшед подшоҳи эронӣ («ФНЭ»); хоҳари Ҷамшед аст, ки бо хоҳари дигар Шаҳрноз дар ҳаболаи Заҳҳок буданд ва Фаридун ин ҳарду хоҳарро гирифт ва Заҳҳокро бикушт («Деҳхудо»); хоҳари Ҷамшед, ки зани Заҳҳок буд («Ф.Шоҳнома»).

       Ду покиза аз хонаи Ҷаммшед

       Бурун овариданд ларзон чу бед,

       Ки Ҷамшедро ҳар ду хоҳар буданд,

       Сари бонувонро чу афсар буданд.

       Зи пӯшидарӯён яке Шаҳрноз,

       Дигар моҳрӯе ба ном Арнавоз. (Абулқосим Фирдавсӣ)

АРШИЯ عرشیه дурусткор, росткирдор («Зебоном»).

АСАЛ а. عسل шаҳд, ангубин («ФЗТ»).

       Ҳар кӣ аз пандам кунад ин ҷо амал,

       Пеши ӯ чун мум мегардад асал. (Аттори Нишопурӣ)

2. нӯш («Вожаҳои сара»);

       Зане гуфт бозикунон шӯйро:

       Асал талх бошад турушрӯйро. (Саъдии Шерозӣ)

3. зикри ҷамил ва таиби сано («Мунтаҳо»); санои некӯ бар шахс («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо»);

4. дӯшоби хурмои тар («Мунтаҳо», «Деҳхудо»).

АСИЛА اصیله муаннаси асил.

       Қатъи сила, эй асила, мапсанд,

       Аз мо се нафар, хусус фарзанд! (Шоҳин)

АСЛИЯ اصلیه зани олинасабро гӯянд.

АСОЛАТ اصالت наҷобат, асилӣ.

АТИЯ а. عطیه бахшиш, ато («ФНЭ»); диҳиш, чизе, ки ба касе бахшида шавад («Дурҷ», «Амид», «Вожаҳои сара», «Муъин»); бахшидашуда («Мунтаҳо»); он чи дода шавад («Ақраб-ул-маворид»); доданӣ (Даҳҳор, «Деҳхудо»).

       Ҷавру ҷафои туст атийя бар аҳли дил,

       Ин туҳфа буд дар ду ҷаҳон худ атои ман.

(Имодуддини Насимӣ)

АФИФА а. عفیفه 1. муаннаси афиф; зане, ки порсо ва покдоман бошад («Фарҳехта», «Амид», «Дурҷ»); зани покдоман ва порсо («ФНЭ», «Муъин»); зани парҳезгор («Вожаҳои сара»); зани порсо ва парҳезгор аз ҳаром («Fиёс»); зани боиффат, боҳаё, бошарм.

2. духтари Аҳмад ибни Абдуллоҳи Фурқонии Исфаҳонӣ. Аз занони фозил ва муҳаддис ва фақеҳ буд. Ба соли 516 ҳ.қ. мутаваллид шуд. Ва ӯ охирин касест, ки аз Абдулвоҳид Соҳиби Абинаъим ривоят кардааст. Ӯро иҷозати олӣ аз аҳолии Исфаҳон ва Бағдод буд, ки гӯянд, ки болиғ бар понсад шайх мешуд. Афифа дар соли 606 ҳ.қ. даргузашт («Деҳхудо»).

АФСОНА افسانه қисса, достон; ҳикоят, нақл, саргузашт («ФЗТ», «ФНЭ», «Дурҷ», «Фарҳехта», «Муъин», «Амид»); саргузашту ҳикоёти гузаштагон бошад («Бурҳон», «Онандроҷ», «Маҷмаъ-ал-фурс»); тамсил («Нозим»); ҳикояти гузаштагон, фасона низ дар ин луғат аст («Деҳхудо»).

       Дил зи амал дур кун, з-он ки на некӯ бувад

       Мусҳафу афсонаро ҷилд ба ҳам сохтан.

(Хоқонии Шарвонӣ)

       Афсонаи ишқи ту будам оҳу дареғо,

       Тарсам, ки намонам ману афсона бимонад.

(Саййидҳасани Ғазнавӣ)

АФШОНА افشانه духтаре, ки аз зулфи ӯ зар ва гул резад.

АҶИБА عجیبه а.муаннаси аҷиб.

АҶМАЛ اجمل а.зеботар.

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(6)
Акмал 2019-08-09, 13:55
Точикисто
Посух
Фархунда 2019-08-14, 19:35
Фарахноз
Посух
Фархунда 2019-08-14, 19:37
Фарахноз
Посух
Фархунда 2019-08-14, 19:41
Фарахноз
Посух
Ситора 2019-08-26, 16:07
Номи духтарона Алина оё гузоштан мумкин?
Посух
Диловар 2019-09-12, 23:17
Чи маъно дорад
Посух
Шарҳ