НОМИ ПИСАРОНА
Номҳо бо ҳарфи "З"
248
0

З –

ЗАЙНАБ а. زینب 1. дарахтест хушбӯй ва хушманзар («ФНЭ»); дарахтест хушбӯй («Даҳҳор»);

2. духтари амирулмӯъминин Алӣ ва Фотимаи Заҳро, ки дар фасоҳату балоғат шуҳрат дошт ва бо ду тифли худ ҳамроҳи бародараш Имом Ҳусайн ба Карбало рафт ва шаҳодати азизони худро ба чашм дид, сипас ҳамроҳи асирон ба Шом, ки бо усаро ба маҷлиси Язид ворид шуд, бо баёни фасеҳу балеғ ӯро аз рафтори ношоистае, ки бо хонадони паёмбар карда буд, накӯҳиш ва маломат кард («Амид», «ФНЭ»); номи духтари Шери Худо Алии Муртазо (а), ки дар ҳаболаи Ҳазрати Ҷаъфари Тайёр буд («Онандроҷ»).

ЗАРАФШОН زرافشان1. зарфишон, афшонандаи зар («Зебоном»);

2. номи рӯде дар Тоҷикистон («Зебоном»).

ЗАРБОНУزربانو 1. заррин ва дурахшон; бонуи дурахшон («Зебоном»);

2. духтари Рустами Достон («ФНЭ»).

ЗАРГИС زرگیس зарингесӯ, гесӯи бофташуда («Зебоном»).

ЗАРГУН زرگون зармонанд, монанди зар («Зебоном»); зард, тиллоранг («ФЗТ»); зардфом, тилоӣ, заррин («Фарҳехта»); зардранг («Муъин»), ба ранги зар («Нозим», «Деҳхудо»).

       Намози шом падид омад офтоб аз дур,

       Чу зарргун сипаре гашта гирди ӯ паргор. (Фаррухӣ)

ЗАРДУХТ زردخت духтари дурахшон, духтари тобон («Зебоном»).

ЗАРИФА а. ظریفه зани зебо ва хушшакл («ФНЭ»).

ЗАРМЕҲР زرمهر меҳри дурахшон («Зебоном»).

ЗАРМО زرما баҳорӣ, сабзу хуррам, шодоб («Зебоном»).

ЗАРНИГОР زرنگار 1. тилокорӣ кардашуда, бо тило нақшу нигор кардашуда, бо зар наққошӣ кардашуда («ФЗТ»); тилокӯб, мунаққаш ба зар; чизе, ки бо оби тило нақшӣ кунанд («ФНЭ»); музаҳҳаб («Нозим», «Деҳхудо»); зинатдодашуда бо зар («Муъин»); наққошишуда бо зар, чизе, ки бо оби зар нигошта ё наққошӣ шуда бошад («Амид», «Дурҷ»);

       Номи некӯ гар бимонад з-одамӣ,

       Беҳ, к-аз ӯ монад сарои зарнигор. (Саъдии Шерозӣ)

2. касе, ки бо оби зар наққошӣ мекунад («Амид»); касе, ки бо зар дар рӯи чизе нақш ва нигор кунад, зарнигоранда («Дурҷ»).

       Ҳузури ҳар ду ҷаҳон фарши остони касест,

       Ки зарнигори сарояш зи рӯи ҳамчу зар аст. (Соиб)

ЗАРНӮША زرنوشه дурахшони ҷовид, ҳамеша заррин ва дурахшон («Зебоном»).

ЗАРОФАТ ظرافت 1. зиракӣ, тезфаҳмӣ.

2. ҳазл, латифа.

       Ту бар сари қадри хештан бошу виқор,

       Бозию зарофат ба надимон бигузор. (Саъдии Шерозӣ)

ЗАРРИН زرین 1. тилоӣ, аз зар сохташуда («ФЗТ»); сохта шуда аз зар, зарӣ, тилоӣ, монанди зар;

       Санги бадгавҳар агар косаи заррин шиканад,

       Қимати санг наяфзояду зар кам нашавад. (Саъдӣ)

2. номи зане дар достони «Самаки айёр».

ЗАРРИНА زرینه ниг. заррин 1.

ЗАРРИНБОНУ زرین بانو заррину дурахшон, бонуи дурахшон.

ЗАРТОБ زرتاب тобандаи зар («ФНЭ»).

ЗАРФОМ زرفام ба ранги тилоӣ («ФНЭ»); заргун, монанди зар («Зеб.О»); тилоӣ, тилоиранг, ба ранги зард («Деҳхудо»).

       Машав ғарра бар он харгӯши зарфом,

       Ки бар ханҷар нигорад марди рассом. (Низомӣ)

ЗЕБӢ زیبی 1.хушрӯй

2. арзанда

ЗЕБО(Й) (ی) زیبا 1. хушрӯй, хушнамо, нозанин, нек, соҳибҷамол; наҷиб («ФЗТ»); некӯ, ҷамил («Муъин»); хубрӯй («ФНЭ»); қашанг («Фарҳехта»);

       Туро ҷустам зи ҳусни навбаҳорон,

       Туро ҷустам зи айёми баҳорон.

       Надонистам, ки бошад ёри зебо

       Насиби як касу доғи ҳазорон. (Лоиқ Шералӣ)

2. шоиста, зебанда («Муъин», «Фарҳехта»); хуб («Туҳфат-ул-аҳбоб», «Зебоном»).

ЗЕВАРزیور ороиш, зинат, зеб, чизе, ки бо он чизи дигарро биороянд («ФЗТ», «ФНЭ», «Сиҳоҳ»); ба маънии зинату ороиш бошад ва он чӣ бад-он зинату ороиш кунанд («Бурҳон», «Нозим», «Фарҳехта»); чизе, ки бо он чизи дигарро биороянд, он чи зебу ороиш бад-он муҳосил ояд («Шарафнома»); ба маънии зинат бошад ва ин луғат дар асл «зебвар» буда, яъне соҳиби зеб, «бо»-ро ҳазф карданд («Анҷуманоро», «Онандроҷ», «Деҳхудо»).

       Зевару зеби занон аст ҳариру зару сим,

       Мардро нест ҷуз аз илму адаб зевару зеб.

(Носири Хусрав)

       Зан зан зи вафо шавад, зи зевар нашавад,

       Сар сар зи хирад шавад, зи афсар нашавад.

(Ҳаким Саноӣ)

ЗЕВО زیوا 1. зебо, хушнамо («Зебоном»).

2. шоиста барои ёрӣ, омода барои паноҳ додан («Зебоном»).

ЗИЁДА زیاده бисёртар, афзун.

ЗИНАТ а.زینت он чи ба воситаи он чизеро оро диҳанд; ороиш, зевар («ФЗТ»).

       Хонаи ин қавмро чун масҷиди одина дон,

       Зинати қолин зи шаъни пешвоён асту бас.

(Саййидои Насафӣ)

       Наргиси чашму сарви қомати ту

       Зинати бӯстон бихоҳад бурд. (Анварӣ)

ЗОДЧЕҲР زادچهر озодчеҳра; аз нажоди озода («Зебоном»); дорои нажоди асил («ФНЭ»).

ЗОНИС زانس ном барои духтарон ба маънии хирадманд, фарзона («Зебоном»).

ЗОНИТО زانیتا хирадманд, фарзона («Зебоном»); муқ. бо Ҷонито.

ЗУБАЙДА а. زبیده 1. гули ҳамешабаҳор («ФНЭ»); номи гиёҳест («Деҳхудо»);

2. зани Ҳорунаррашид ва модари Амин («ФНЭ»); духтари Ҷаъфар ибни Мансур аст («Мунтаҳо»); ва Заркулӣ орад: Зубайда духтари Ҷаъфар ибни Мансур муканно ба умми Ҷаъфар, ҳамсари Ҳорунаррашид ва духтари амми ӯст. Вай аз занони фозилу машҳур аст аз хонадони Ҳошимии Аббосӣ. Номи Зубайда Умматулазиз аст, аммо бештар ӯро бо ҳамин лақаби «Зубайда» мешиносанд. Зубайда ба таърихи 126 ҳ.қ. 831 м. ба Бағдод даргузашт («Эъломи Заркӯлӣ»).

       На анҷир шуд номи ҳар мевае,

       На мисли Зубайда-ст ҳар бевае. (Низомии Ганҷавӣ)

ЗУБДА زبده баргузида, яккачин.

ЗУЛАЙХО а. زلیخا соҳибаи Юсуф (а) («Мунтаҳо»); номи ошиқа ва манкуҳаи (никоҳии) меҳтари Юсуф, алаҳиссалом («Шарафнома»); зани Азизи Миср ва соҳибаи Юсуф пайғамбар («Нозим»); Зулайхо (ба замми аввал ва фатҳи лом) тасғири «Залхо», ки сиғаи сифати мушаббаҳ бошад; муаннаси «азлах»; маъхуз аз «залх», ки (билфатҳ) ба маънии ҷои лағзидани пост («Суроҳ», «Мунтахаб»), чун зани маълума ба ҳусну ҷамол маҳалли лағзидани пои ақли бинандагон бувад, лиҳозо бад-ин исм мавсума шуд; ё он, ки ба камоли латофат ва сафо баданаш бағоят софӣ ва амлас буд, аз ин боис ба маҳалли лағзидан муносибаш дида, Зулайхо номаш карданд. Ва ин тасғир ба ҷиҳати тараҳҳум ва муҳаббат аст ва ё барои таъзим. Ва баъзе муҳаққиқон навиштаанд, ки мавлиди Зулайхо ба мулки Мағриб аст; исми аслии ӯ ба забони сурёнӣ Роъил буд ва исми Зулайхо, ки шуҳрат дорад, вазъкардаи араб аст; он чи лафзи Залихо дар мардум (ба фатҳи аввал ва касри лом) шуҳрат дорад, ғалат аст, зеро ки ҳеч вазне аз авзони илми тасриф муаййиди сиҳҳаташ намешавад; ва баъзе гӯянд, ки Залихо (ба фатҳи аввал ва касри лом) ҳам дуруст бошад ва назири ин лафзи «марисо»-ст ба маънии навъе аз хурмо ва баъзе гӯянд, ки исми аҷамист, валлоҳу аълам биссавоб («Fиёс»); номи зани Путифор, Азизи Миср, ки шавҳараш, Юсуфро ба ғуломӣ харид ва ӯ шефтаи Юсуф шуд ва чун Юсуф ба ӯ таваҷҷуҳ надошт, дар назди шавҳари худ саъоят кард ва Юсуфро ба зиндон андохт; Юсуф оқибат аз зиндон наҷот ёфт ва Азизи Миср шуд ва Зулайхо, ки пиру кӯр шуда буд, дар сари роҳи Юсуф менишаст ва зорӣ мекард, саранҷом ба Ҳақ имон овард ва ба дуои Юсуф ҷавону зебо шуд, Юсуф ӯро ба занӣ гирифт («Амид»).

       Юсуф ба сабри хеш паямбар шуд,

       Расво шитоб кард Зулайхоро. (Носири Хусрав)

 

       Баромад Юсуфи норанҷ дар даст,

       Туранҷи маҳ Зулайховор бишкаст. (Низомии Ганҷавӣ)

ЗУЛОЛА а. زلاله муаннаси зулол; номи духтарона.

ЗУЛХУМОР а. ذوالخمار номи бонувона, пурхумор, нозанин.

ЗУЛФИЯ زلفیه маҷ. нозанин, зебо.

ЗӮҲРА زهره 1. шукуфа («ФНЭ»);

2. сапедӣ ва хубӣ («ФНЭ»);

3. Ноҳид; дувумин сайёраи манзумаи шамсӣ ба нисбати фосила аз Хуршед («Муъин»); сайёраи Ноҳид, ки онро мутрибаи фалак меноманд ва олиҳаи зебоӣ, суруду рақс ва хушию хурсандӣ мешуморанд.

       Духташ, ки миёни халқ шуҳра-ст,

       Дар ҳусн фузун зи Моҳу Зуҳра-ст. (Шоҳин)

4. киноя аз зан ё духтари моҳрӯй;

       К-он Зуҳраи шабнишини бехоб,

       Чун дар ғами дӯст монд бетоб… (Хусрави Деҳлавӣ)

5. номи зане, ки Ҳорут ва Морути афсунгар ба вай ошиқ буданд.

       Дилам бо забон дар суханпарварӣ,

       Чу Ҳоруту Зуҳра ба афсунгарӣ. (Низомии Ганҷавӣ)

ЗАҲРО а. زهرا 1. дурахшон, дурахшанда, пурнур («ФНЭ»);

2. лақаби Фотима духтари паёмбари акрам ва ҳамсари Алӣ (а) («ФНЭ»);

3. киноя аз зан ё духтари моҳрӯй.

       К-он Зуҳраи шабнишини бехоб,

       Чун дар ғами дӯст монд бетоб… (Хусрави Деҳлавӣ)

 

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(0)
ҲАНУЗ ШАРҲ НЕСТ
Шарҳ