Номи писарона
Номҳо бо ҳарфи "В"
85
0

В –

ВАДУД а. ودود 1. дӯст, муҳиб («ФЗТ»); дӯст («Мунтаҳо», «Онандроҷ», «Нозим»); маҳбуб («Ақраб-ул-маворид»); дӯстдори мутеъон, дӯстдор («Муҳаззаб-ул-асмо», «Деҳхудо»); бисёр меҳрубон, бисёр дӯстдоранда («Фарҳехта», «Дурҷ»).

       Манъи ту дар боби ман акнун чӣ суд?

       Чунки ҳукми ҳоким ин аст, эй вадуд!

(Ҷалолуддини Румӣ)

2. бисёр маҳбуб («Мунтаҳо», «Ақраб-ул-маворид»); бисёр бомуҳаббат («Нозим», «Деҳхудо»); бисёр меҳрубон, бисёр дӯстдоранда («ФНЭ»;

3. ниг. Абдулвадуд.

ВАРЗА ورزه деҳқон.

ВАССОФ وصاف васфкунанда, таърифкунанда; санохон

ВАЛӢ а. ولی 1. дӯст ва содиқ; ёвар, мададгор («ФЗТ», «Амид», муҳиб ва сиддиқ («Ақраб-ул-маворид»); ёридиҳанда («Fиёс»); сиддиқ, ёр («Фарҳехта», «ФНЭ», «Муъин»); муқобили адӯ («Дурҷ»).

       Муҳибби рӯйи туам дар ҷавоби даъвии ишқ,

       Дили шикаста вакил асту ҷони хаста валӣ.

(Хоҷуи Кирмонӣ)

2. соҳиб; хоҷа; мураббӣ («ФЗТ»); мутасарриф ва соҳиб ва худованд («Fиёс»); нигаҳбон («Муъин»); ҳофиз («Дурҷ»);

       Агар дар дилат ҳеч меҳри Алист,

       Туро рӯзи маҳшар ба хоҳиш валист. (Фирдавсӣ)

3. касе, ки уҳдадори умури каси дигар бошад («Амид»); мутасарриф бар касе, мутасарриф дар амр; касе, ки уҳдадори анҷоми корҳои каси дигар аст («Муъин»);

       Он ки ба фарзе накунад коҳилӣ,

       Муттакияш ном кунанду валӣ.(Амир Хусрави Деҳлавӣ)

4. қариб, наздик, муқарраб (ба Худо); одами муқаддас («ФЗТ»); бандаи неки муқарраби ҷаноби Ҳақ таоло («Fиёс»); бандаи муқарраби даргоҳи Борӣ таоло («Амид»); Бандаи неки Худо («Дурҷ»); бандаи некӯ, муқарраби Худованди таоло.

       Ба ҳаққи Оли Муҳаммад, ба рӯҳи поки Алӣ,

       Ки кас набӣ нашуда, то нагаштааст валӣ.

(Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ)

5. озодшуда («Деҳхудо»);

6. ҳамсоя («Деҳхудо»);

7. Ҳазрати Алӣ (а) («Деҳхудо»); яке аз чаҳор ёрони босафо Алӣ ибни Абуттолиб (а).

       Сари анҷуман буд зи ёрон Алӣ,

       Ки хондаш паямбар Алии валӣ. (Абулқосим Фирдавсӣ)

7. таркиби номсоз, масалан Валинеъмат, Валиаҳмад, Вали-муҳаммад, Валиҷон (хон) ва назири инҳо.

ВАЛИД а. ولید 1. мавлуд, зода («ФНЭ», «Муъин», «Амид», «Дурҷ», «Мунтаҳо»); мавлуд ҳангоме, ки таваллуд мешавад («Ақраб-ул-маворид», «Муҳаззаб-ул-асмо», «Деҳхудо»);

2. кӯдак («Муъин», «ФНЭ», «Дурҷ», «Мунтаҳо», «Fиёс», «Деҳхудо»); навзод («Амид»);

3. банда («ФНЭ», «Амид», «Муъин», «Дурҷ», «Мунтаҳо», «Деҳхудо»).

ВАЛИЮЛЛОҲ а. ولی الله дӯсти Худо («ФНЭ»).

ВАФО а. وفا 1. ба ҷо овардани ваъда («ФЗТ»); ваъда ба ҷо овардан ва ба сар бурдани дӯстӣ ва аҳди сухан («Fиёс»); ба ҷо овардани аҳду паймон ва пойдорӣ дар дӯстӣ («Муъин», «ФНЭ»); ба сар бурдани аҳду паймон («Фарҳехта»); нигаҳдории аҳду паймон («Амид»); паймондорӣ («Вожаҳои сара»); ба сар бурдагии аҳду паймон ва қавлу сухан ва дӯстию истиқомат («Нозим»); сабот дар аҳду паймон ва қавлу сухан ва дӯстӣ ва сафо ва сидқу замонат дар кор ва кирдор («Деҳхудо»);

       Ҳама умр ваъда кардӣ, тамаи вафо накардам,

       Ки чу умр бевафоӣ, сазад, ар вафо накардӣ.

(Амир Хусрави Деҳлавӣ)

2. дурустаҳдӣ, садоқат, устуворӣ дар аҳду паймон ва дӯстию муҳаббат («ФЗТ»); дӯстӣ, самимият, аҳд, паймон («ФНЭ», «Вожаҳои сара»); муқобили ҷафо («Деҳхудо»), («Дурҷ»).

       Дили рақиб насӯзад зи оҳи ман, чӣ кунам?

       Наметавон саги девонаро вафо омӯхт.

(Амир Хусрави Деҳлавӣ)

3. Мирзо Муҳаммадҳусайни Фароҳонӣ мутахаллис ба (Вафо) аз шуарои маъруфи авоили қарни сездаҳуми ҳиҷрӣ. Ӯ дар тарвиҷи маорифи асри худ кӯшиш намуд ва ба соли 1209 ҳ.қ. дар Қазвин даргузашт («Дурҷ»).

ВАҲДАТа.وحدت ягонагӣ, якӣ

ВАҲИД а. وحید 1. якто, танҳо, ягона («ФЗТ»); мунфарид («Фарҳехта», «ФНЭ», «Муъин»); так, якка («Вожаҳои сара»); фард («Нозим»).

       Шуд ошёнаи ваҳдат мақоми шаҳбозӣ,

       Ки аз нишемани касрат ваҳид боз омад.

(Хоҷуи Кирмонӣ)

2. касе, ки дар дониш ё ҳунаре назир надорад («Фарҳехта», «Дурҷ»); донишманди беназир («ФНЭ»);

       Шуд аз он борон яке барқе падид,

       Зад шароре дар дили марди ваҳид.(Ҷалолуддини Румӣ)

3. маҷ. беназир, бемислу монанд («ФЗТ», «Муъин»).

       Худ шунидӣ, эй малик, ахбори Ҳорунаррашид,

       К-аз камолу адлу родӣ буд дар гетӣ ваҳид.

(Маликушшуаро Баҳор)

ВАҲҲОБ а. وهاب ниг. Абдулваҳҳоб.

ВАҶЕҲУДДИН а. وجیه الدین аслан лақаби фахрӣ мебошад ва маънои шахси муътабари динро дорад.

ВИЖА ویژه1. пок наёлуда, соф;

2. баргузида, писандида.

ВАЛО а. ولا 1. муҳаббат, дӯстӣ («Муъин», «Амид», «Ғиёс»); садоқат, мусодиқат («Дурҷ»);

Гуфто, ки чист ин, эй фалон? Гуфтам, ки хуни ошиқон,

Ҷӯшидаву софӣ чу ҷон бар оташи ишқу вало. (Румӣ)

2. қаробат, хешӣ («Муъин», «Амид», «Онандроҷ», «Деҳхудо»); хешовандӣ («Дурҷ»);

3. қурб, наздикӣ («Дурҷ»);

4. мулк ва подшоҳӣ («Деҳхудо»).

ВИЛОЯТ а. ولایت 1. ноҳия, сарзамини муайян, ки аз тарафи волие (ҳокиме ё мире) идора мешуд; мамлакат, кишвар («ФЗТ»); бахшҳое аз як кишвар, ки як нафар волӣ бар онҳо фармонравоӣ кунад («Муъин»); ҳукумат, вилоят («Фарҳех­та»); шаҳрҳое, ки як волӣ бар он фармонравоӣ мекунад («Амид»); маҷмӯаи шаҳрҳое, ки таҳти назари волӣ идора мешавад, («Фарҳехта»).

       Як аҳли дил, ки марҳами доғи дарун шавад,

       Дар ҳеч шаҳру ҳеч вилоят намондааст. (Соиб)

2. волоӣ, ҳокимӣ, ҳукуматдорӣ, ҳукмронӣ, соҳибӣ («ФЗТ»); фармонравоӣ, подшоҳӣ («Муъин», «Муҳаззаб-ул-асмо»); ҳукумат ва аморати султон («Ғиёс»); аморат ва султон («Ақраб-ул-маворид», «Деҳхудо»); ҳукумат кардан («Дурҷ»);

       Дар ин ҳолат, ки ман кардам баёнаш,

       Нубувват бо вилоят дарнагунҷад.

(Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ)

3. ҳукм, фармон («ФЗТ»);

       Як имшаб тоза дорем ин нафасро,

       Ки бар фардо вилоят нест касро. (Низомии Ганҷавӣ)

4. валигӣ, соҳибкароматӣ («ФЗТ»); тақарруби бандаи нек бо Худои таоло («Ғиёс»).

       Риндони ташналабро обе намедиҳад кас,

       Гӯӣ валишиносон рафтанд аз ин вилоят.

(Ҳофизи Шерозӣ)

ВОЛӢ а. والی ҳоким («Онандроҷ», «Нозим», «Fиёс», «Деҳхудо»); фармонраво («Амид», «Дурҷ»);

       Ду вилоят, ки ҷисму ҷон хонанд,

       Бар сари ҳарду шоҳу волӣ бод! (Ҷалолуддини Румӣ)

 

       Ҳоҷати халқ аз дари Худой барояд,

       Марди Худоро чӣ кор бар дари волӣ? (Саъдии Шерозӣ)

2. дӯст («Онандроҷ», «Fиёс», «Деҳхудо»);

3. истодагикунанда («Деҳхудо»);

ВОЗЕҲ واضح равшан.

ВОЛИД а.والد соҳиби фарзанд, падар, додо («ФЗТ»); аб («Фарҳехта», «Дурҷ», «Муъин», «Амид», «Ақраб-ул-маворид», «Муҳаззаб-ул-асмо»); бобо, боб («Деҳхудо»).

       Он хок ҳаст волиду гул бошадаш валад,

       Бас рушд волиде, ки латифаш валад бувад.

(Манучеҳрии Домғонӣ)

       Меҳри ту бар содиру ворид ба эҳсону карам

       Ҳаст афзун з-он, ки бошад меҳри волид бар валад.

(Сӯзании Самарқандӣ)

ВОЛО والا баланд, олӣ, боло

ВОМИҚ а. وامق 1. дӯстдоранда («ФЗТ», «Мунтаҳо», «Онандроҷ», «Муҳаззаб-ул-асмо», «Fиёс»);

       Ҷамолу хулқи латифаш ба сурати Азрост,

       Бар он ҷамол надонам касе, ки Вомиқ нест.

(Сӯзании Самарқандӣ)

2. киноя аз ошиқ («Деҳхудо»); дӯст («Дурҷ»);

3. номи қаҳрамони достони «Вомиқу Азро» («ФЗТ»); Вомиқ - ошиқи Азро, ки дар мутуни адабии Эрон бисёр такрор шудааст («ФНЭ», «Муъин»); номи ошиқи Азро, ки достони ишқи ӯро Унсурӣ ба назм овардааст («Амид»); номи марде, ки бар Азро ошиқ буд («Бурҳон», «Деҳхудо», «Fиёс»).

       Абри боранда зи бар чун дидаи Вомиқ шавад,

       Чун ба зераш гулрухон чун орази Азро кунад.

(Носири Хусрав)

       Касе маломати Вомиқ кунад ба нодонӣ,

       Азизи ман, ки надидаст рӯи Азроро. (Саъдии Шерозӣ)

ВОРИС а.وارث меросхӯр («ФЗТ», «ФНЭ»); меросгиранда («Fиёс»); ирсбаранда («Муъин»); меросдор («Ф.Шоҳнома»); меросбар, касе, ки аз дигаре чизе ба ирс бибарад («Амид»); касе, ки дараҷаи моддӣ ё маънавиро аз дигаре ба ирс барад («Дурҷ»);

       Радди мерос сахттар будӣ

       Ворисонро зи марги хешованд. (Саъдии Шерозӣ)

2. маҷ. азхудкунанда, давомдиҳандаи кор, роҳ ва хислати касе ё чизе («ФЗТ»);

       Одамизода вориси хирад аст,

       Бехирад ғайри насли ҳайвон нест. (Абдулқодири Бедил)

3. ниг. Абдулворис.

ВОСЕЪ а. واسع васеъ, фарох, паҳновар («ФЗТ», «Мунтаҳо», «Онандроҷ», «Нозим», «Деҳхудо»);

2. доно («Муҳаззаб-ул-асмо», «Деҳхудо»);

3. Қаҳрамони мардуми тоҷик дар замони аморати манғитиён, ки машҳур аст; ба номаш ноҳияе дар Тоҷикистон гузошта шуда.

4. ниг. Абдулвосеъ.

ВОСИЛ а. واصل 1. расанда, фарорасанда; васлшаванда, пайвастшаванда, пайваста, васлшуда («ФЗТ»); пайвасташаванда («Онандроҷ»); расанда («Нозим», «Деҳхудо», «Муъин»); расида («ФНЭ»);

       На васл бимонаду на восил,

       Он ҷо, ки хаёли ҳайрат омад. (Ҳофизи Шерозӣ)

2. пайванданда («Онандроҷ», «Деҳхудо»).

       Восилон з-ин гуна дар ҳар ду ҷаҳон

       Коҳиланду ғофиланд, эй зоҳидон! (Ҷалолуддини Румӣ)

ВОСИТ а. واسط 1. он кӣ ё он чӣ дар васат воқеъ шавад («Дурҷ»); нишинанда дар миёни қавм («Ақраб-ул-маворид», «Низом-ул-атиббо», «Деҳхудо»); дар миён, он чи дар миён бошад («Амид»);

2. миёнҷӣ барои хостгорӣ («Дурҷ»); он ки барои издивоҷ хостгорӣ мекунад («Нозим-ул-атиббо», «Деҳхудо»).

ВОСИФ а. واصف васфкунанда, тавсифкунанда, ситоишкунанда («ФЗТ», «Муъин»); таърифкунанда, ситоянда («Амид», «Дурҷ», «Деҳхудо»); сифаткунанда, мадҳкунанда («Фарҳехта», «ФНЭ», «Нозим»); ситоишгар («Онандроҷ»).

       Ки бо ман дар ниҳон ҷон аст восиф,

       Манам аз зоти ҷон пайваста воҳид. (Аттор)

      

       Банда чун ҳаст восифи хубон,

       З-он сабаб шуд ба Восифӣ машҳур. (Восифӣ)

ВОҲИБ а.واهب 1. бахшанда, инъомкунанда («ФЗТ», «Мунтаҳо», «Онандроҷ», «Нозим», «Муҳаззаб-ул-асмо», «Fиёс»); диҳанда, атокунанда, ҷавонмард, сахӣ, босаховат («Нозим», «Деҳхудо»), «Фарҳехта», «Муъин», «Дурҷ», «Амид»);

       Туӣ ваҳҳоби молу ҷуз ту воҳиб,

       Туӣ фаъъоли ҷуду ҷуз ту фоъил. (Манучеҳрии Домғонӣ)

 

       Чун боди сабо ба хулқи некӯ,

       Чун абри сахӣ ба дасти воҳиб. (Анварӣ)

2. ниг. Абдулвоҳиб.

ВОҲИД а.واحد 1. як («ФЗТ», «Фарҳехта», «Муъин», «Амид»); адади як («Дурҷ»); нахустин адад («Ақраб-ул-маворид», «Онандроҷ», «Мунтаҳо», «Нозим», «Деҳхудо»);

       Дона ин ҷо баҳор мегардад,

       Шахси воҳид ҳазор мегардад. (Абдулқодири Бедил)

2. ягона, якто («Дурҷ»); танҳо («ФЗТ», «Мунтаҳо», «Онандроҷ», «Нозим»; беҳамто, беназир, фард, бешарик («Деҳхудо»).

       Воҳид андар мулк ӯро ёр не,

       Бандагонашро ҷуз ӯ солор не. (Ҷалолуддини Балхӣ)

3. ниг. АБДУЛВОҲИД.

ВОҶИБ а. واجب 1. бисёр лозим, зарурӣ, амре, ки ба ҷой овардани он ҳатмӣ ва зарур аст («ФЗТ», «Ғиёс»); ногузир («Нозим», «Деҳхудо»).

       Ҳар кӣ номеҳрубон бувад ёраш,

       Воҷиб аст эҳтимоли озораш. (Саъдии Шерозӣ)

2. ҳақ, музд, мавоҷиб («ФЗТ»); киноя аз заре, ки ҳар моҳ ба навкарон диҳанд («Деҳхудо»).

       Хусрав агар ғамат хурад, нола бас аст хидматаш,

       Воҷиби ҷову шон диҳанд аз паи ҳою ҳуйро.

(Амир Хусрави Деҳлавӣ)

3. доим ва ҳамеша («Fиёс»);

4. сазоворшаванда («Fиёс»);

5. ба истилоҳи ҳукамо он ки дар вуҷуд ва бақои худ муҳтоҷи ғайр набошад ва он Ҳақ таолост («Fиёс»).

ВОҶИД а. واجد 1. доро, доранда («Фарҳехта», «Амид», «Дурҷ»);

2. ёбанда («Нозим», «Деҳхудо»), «Муъин»);

       Ҳам малак, ҳам ақли ҳақро воҷидӣ,

       Ҳар ду одамро муину соҷидӣ. (Ҷалолуддини Румӣ)

3. қодир («Ақраб-ул-маворид»);

4. бениёз («Муҳаззаб-ул-асмо»); ғанӣ («Деҳхудо»);

5. тавоно, тавонгар («Амид», «Дурҷ»);

6. ниг. Абдулвоҷид.

Хабарҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ:
Шарҳ
(0)
ҲАНУЗ ШАРҲ НЕСТ
Шарҳ